Eg skal byrje med å fortelje dykk om ein figur frå gresk mytologi. Hans namn var Prometheus. Han var ein slu og smart kar som ikkje brydde seg om respekt for gudane. Sjølve kongen over gudane var Zevs. Mytologien fortel at Zevs ein gong hadde straffa menneska ved å ta frå dei elden. Dette likte ikkje Prometheus. Ein dag bestemte han seg for å reise til Olympus, der gudane budde. Og medan Zevs ikkje fylgte med, stal Prometheus litt glødande kol og tok det med til menneska på jorda. Og då menneska fekk elden, fekk dei det dei trengte for å byggje sivilisasjon, utvikle vitskap og gjere opprør mot gudane. Men då Zevs fann ut kva som hadde skjedd, vart han slett ikkje blid. Han fanga Prometheus og lenka han fast til ein stein, og så sette han ein stor ørn der, som kvar dag skulle hakke ut levra hans.
Prometheus har blitt noko av ein maskot for moderne human-etikarar. Det har sikkert noko med at han var smart og hjalp menneske til å utvikle vitskap. Men meir enn dette har det å gjere med at han utfordra, utnytta, motarbeida og lurte Zevs, kongen over gudane. Prometheus står som symbolet på ein person som gjer opprør mot det guddomelege. I dagens preiketekst møter vi derimot Prometheus’ rake motstykke. Vi møter ein person som bøyer seg for Gud, tilber han, elskar han, stolar på han og lyttar til han.
Det står skrive i evangeliet etter Matteus, i det 4. kapittelet:
Sidan førte Anden Jesus ut i øydemarka for at djevelen skulle freista han. Han fasta i førti dagar og førti netter, og til slutt tok svolten han. Då kom freistaren til han og sa: «Er du Guds Son, så sei at desse steinane skal bli til brød!» Jesus svara: «Det står skrive:
Mennesket lever ikkje av brød åleine,
men av kvart ord som går ut frå Guds munn.»
Då tok djevelen han med seg til den heilage byen, sette han ytst på tempelmuren og sa: «Er du Guds Son, så kast deg utføre! For det står skrive:
Han skal gje englane sine påbod om deg.
Dei skal bera deg på hendene,
så du ikkje støyter foten på nokon stein.»
Men Jesus sa til han: «Det står òg skrive:
Du skal ikkje setja Herren din Gud på prøve.»
Så tok djevelen han med seg opp på eit svært høgt fjell og synte han alle rika i verda og deira herlegdom og sa: «Alt dette vil eg gje deg om du fell ned og tilbed meg.» Men Jesus sa til han: «Vekk med deg, Satan! For det står skrive:
Herren din Gud skal du tilbe,
han og ingen annan skal du tena.»
Anden førte Jesus ut i øydemarka, les vi. Kvifor? Jo, for å føre Jesus rett inn i løvegapet, så å seie. Han skulle bli freista av djevelen. Men vi kan spørje på nytt: Kvifor gjorde Anden dette med Jesus? Vel, Guds vegar er uransakelege. Men det hadde å gjere med å prøve Jesus, for at hans forhold til Gud skulle vise seg å halde mål. I alle fall står det: Jesus byrja å faste, og etter 40 dagar utan mat, vart Jesus til sist svolten. Så står det: Då kom freistaren til han. Og han set raskt i gang med det han kan best. I den fyrste freistinga seier djevelen til Jesus ”Er du Guds Son, så sei at desse steinane skal bli til brød.” Kanskje har du opplevd det same som meg, at når du er på fjelltur, og har gått langt, og er svolten, då smakar det meste ganske godt, til og med tørre brødskiver med sveitt ost. Tenk korleis tanken på godt, nytt, varmt og saftig brød må ha gjeve Jesus vatn i munnen. Og Jesus hadde verkeleg makt til å gjere dette. Litt tidlegare i matteusevangeliet les vi at Johannes døyparen seier til farisearane: ”Gud har makt til å reise opp barn av Abraham av steinar på bakken!” Då er det vel inga sak for Jesus å bruke litt av si guddomelege kraft til å gjere steinar til brød.
Men Jesus nektar. Kvifor det? Visst kunne han gjort steinar til brød. Visst ville det vere ok for han å ete seg mett. Kvifor nektar Jesus, då? Jo, fordi djevelens freisting handlar om djupare ting enn brødmat. Det handlar om den rette tillit til Gud. Litt seinare i Matteusevangeliet lærer Jesus oss nettopp om denne. Då seier han: Den som har det rette forholdet til Gud, vil be slik: ”Min Far! Gje meg i dag mitt daglege brød.” Ja, Guds barn vil søke Guds rike fyrst, og så stole på at Gud vil gje alt det andre i tillegg, seier Jesus. Og då skjønar vi kva som var gale med djevelens oppfordring til Jesus. Det var ei manipulerande freisting som gjekk ut på få Jesus til å gje opp sin tillit til at Gud ville hjelpe han, og i staden utnytte si makt til å oppfylle eigne behov, uavhengig av Guds vilje og plan. Med andre ord: Freistinga handlar djupast sett om å ville kontrollere sitt eige liv uavhengig av Gud.
Denne freistinga som Jesus her går gjennom, har ein slåande likskap med ei anna hending vi les om i Bibelen, nemleg då Israel var i ørkenen, etter at Gud hadde ført dei ut av Egypt. I ørkenen opplevde Israel det same som Jesus: Det var lite mat, og dei vart svoltne, liksom Jesus. Korleis reagerte Israel? Jo, dei byrja å murre og klage. ”Moses, den guden din er ein dårleg gud! Vi vil ikkje fylgje denne drittplanen hans noko meir. Slutt å bry oss. Vi vil attende til Egypt!” Israel vart prøvd av Gud. Og dei bestod ikkje prøven. Jesus svolta også, liksom Israel. Men han falt ikkje. Og det svaret han gjev til djevelen, viser at Jesus verkeleg har det rette tillitsforholdet til Gud. For han siterer 5. Mosebok, der det står: ”Mennesket lever ikkje av brød åleine, men av kvart ord som går ut frå Guds munn.” Dermed fekk Jesus vist at det er noko som er langt viktigare enn at ein får oppfylt eins eigne ynskje og behov når og kvar ein sjølv ynskjer det. Nei, det er langt viktigare å høyre Guds levande ord og vere lydig mot det. Og så lenge ein gjer det, får ein overlate sitt liv i Guds hender og så be: Far, gje meg det du ser at eg treng, slik som du ynskjer det.
Jesus-djevelen: 1-0. Men djevelen var uthaldande. Han tok med Jesus til tempelet. Der stod dei to på ein avsats på toppen av tempelmuren. Dei såg ned mot bakken. Det var 40 meter rett ned. Medan dei står der, seier djevelen: ”Om du er Guds Son, så kast deg utføre. For det står skrive: Han skal gje sine englar påbod om deg. Dei skal bera deg på hendene, så du ikkje støyter foten din mot nokon stein.” Det kunne også verke freistande for Jesus. For dersom han kasta seg utanfor muren, og vart redda på mirakuløst vis, ville ikkje då mange menneske bli veldig imponerte? Ville ikkje mange kome til tru på Jesus som ein stor og mektig mann? Jo, heilt sikkert.
Men Jesus beit ikkje på agnet. Han gjennomskoda djevelens vakre gåvepakke. Kvifor det? Jo, fordi Guds plan for Jesus var ikkje å gjere han til ein mirakelmakar som kunne imponere folkemengdene med store tryllekunstar. Difor svarar Jesus til djevelen: ”Du skal ikkje setje Herren din Gud på prøve.” Dermed ser vi at tempelfreistinga dreier seg om det same som brødfreistinga: Å gje opp det nære forholdet til Gud som er prega av tillit og lydnad, til fordel for å ville stole på seg sjølv og bestemme sjølv.
Djevelens tredje freisting var den mest spektakulære og vulgære. Djevelen tok Jesus med på eit høgt fjell, og så lot han Jesus få sjå alle riker i verda. Så sa han: ”Alt dette vil eg gje deg, dersom du fell ned og tilbed meg.” ”Alt dette”: Altså makt, pengar, luksus, damer, god mat. Jesus visste kor stor makt slike ting kunne få i eit menneskeliv. Han visste godt at det ikkje kunne vere rom for både Gud og Mammon i eit menneskehjarta. Ved ein seinare anledning sa Jesus det ganske klart og tydeleg: ”Kva gagnar det eit menneske om han vinn heile verda, men tek skade på si sjel?” Om Jesus gav etter for denne freistinga, ville det bety det same som ved dei andre freistingane: Han ville måtte gje opp det nære og lydige tillitsforholdet til Gud. Men Jesus solgte ikkje sjela si til djevelen. Og i det siste og avgjerande svaret som Jesus gav til djevelen, får vi fint oppsummert det som det er hovudpoenget i dagens preiketekst: ”Vekk med deg, Satan! For det står skrive: Herren din Gud skal du tilbe, han og ingen annan skal du tena.”
I innleiinga tala eg om Prometheus, mannen som bråkjekt og hovmodig utfordra Zevs. Diverre hender det ofte at vi liknar meir på Prometheus enn Jesus. For kvar gong vi fell i djevelens freistingar og gjev etter for egoisme og lyst til det vonde, er vi som han. Men Jesus var ikkje som Prometheus. Jesus vart ståande i freistinga. Dette kan fort framstå som ein grunn til mismot for oss som ikkje klarer å leve som han. Men tenker vi slik, då har vi misforstått noko vesentleg i dagens preiketekst. Bodskapen i dagens tekst er at Jesus ikkje falt for freistinga til å gå bort frå Guds plan med han. Og dette – at Jesus gjennomførte Guds plan – det gjev grunn til glede og tryggleik for oss som er som Prometheus, oss som ope har trossa Guds vilje. For kva var det Guds plan for Jesus gjekk ut på? Jo, å leite opp slike små Prometheusar, og å møte dei med kjærleik og tilgjeving. Til slike menneske ville han seie: ”Eg veit at du mange gonger har gått på trynet i ditt forhold til Gud. Men ikkje tenk på det no: Eg vil tilgje deg, og hjelpe deg til å leve nærare Gud.” Difor er dagens preiketekst ikkje berre ei simpel oppfordring til å ta oss i vare så vi ikkje fell i freistingane. Det er også ein tekst som minner om Jesus: Han falt ikkje i freistingane, han var lydig heilt til døden på krossen, der han sona alle våre synder.
Ære vere Faderen, og Sonen, og Den Heilage Ande, som var og er og vere skal éin sann Gud frå æve og til æve.
- Elles går det på det jamne her i Kviteseid. Konfirmantweekend i ettermiddag, det skal bli fint. Må sove litt fyrst, men. Seine kveldar, og arbeid heile tida :) Slik går det når ein jobbar 100 % og i tillegg skriv artiklar --> det går ikkje i lengda.
- Eg skulle få tak i leiarar til konf. weekenden. Så herleg det er med folk som seier "Ja, det skal eg bli med på. Eg tek ansvar. Du kan stole på meg." Verkeleg herleg.
- Who knows what tomorrow brings?
- Bygdelivet er på mange måtar annleis enn studentlivet. Det er så...roleg. Og rutineprega. På mange måtar ganske annleis enn i Oslo. Og av og til tykkjer eg eg kjenner meg sjølv så dårleg, eg veit ikkje kva eg vil.
- Eg hadde konf.time om filmanalyse. Få ting eg likar betre enn å gjere slikt, altså. Veldig gøy. Dei stiller spørsmål, og eg reflekterer, og dei responderer. Eg hadde med twistpose, og dela ut til dei som deltok, stilte spørsmål etc., då :)
Så viste eg ei scene frå "Lord of War". Våpenhandlaren Yuri sel gevær til ei militsgruppe, og broren Vitaly er med. Broren ser at gruppa er i ferd med å massakrere nokre folk, og han skjønar at dersom Yuri sel våpna, vil alt bli mykje verre.
Vitaly prøvar å overtale Yuri til ikkje å selje, men Yuri seier at dette ikkje er deira ansvar. Kva folk gjer med våpna sine, er deira eige ansvar. Og dersom dei ikkje sel, vil militsen drepe dei i staden. Vitaly prøvar i desperasjon å ta tak i nokre granater for å sprenge våpenlasta, men blir stansa og drept av militsen.
Så diskuterte eg med konfirmantane: Kva ville du gjort?
Dei sa: "Springe unna!" "Selt våpna!" "Ikkje byrja med våpensal i det heile teke." etc.
Så spurte eg: Kva trur du dei som har laga filmen meiner var det rette å gjere? Dei kom med litt ulike svar.
Så spurte eg: Kva trur du Jesus ville ynskje at du skulle gjere dersom du var der? Skulle du gjort som Yuri eller Vitaly?
Då var det ein av dei som sa: "Jesus ville at ein skulle ofra seg, for det gjorde han då han gav livet sitt."
Då sa eg "Amen!", og gav han ein haug med twist.
- Nokon som har referat frå ung-jord foredraget? Så tek eg gjerne imot.
- Noko av det vakraste mellom mann og kvinne er når dei er gode mot kvarandre.
Friday, February 27, 2009
Sunday, February 22, 2009
Til Eirik og Ann-Guri
Takk for kommentar, Eirik og Ann-Guri. Artig at de interesserer dykk for denne debatten. Eg skal skrive litt om sol-argumentet, og så kome med nokre refleksjonar i etterkant av det.
Dykkar sitat er som fylgjer:
"Sun Shrinking -
The change in the size of the sun over the past 400 years is important in the study of origins. Over 100 thousand years these changes would have accumulated so much that life of any kind on the earth would have been very difficult, if not impossible. Thus, all life on the earth must be less than 100 thousand years old. The sun, 20 million years ago, would have been so large that it would have engulfed the earth. The earth cannot be more than 20 million years old. Those dates as upper limits rule out any possibility of evolution requiring hundreds of millions of years. However, the tiny change that would have occurred in the sun during the Biblical time since creation would be so small as to go almost unnoticed. Thus, the changes in the sun are consistent with recent creation.
The changes detected in the sun call into question the accepted thermonuclear fusion energy source for the sun. This, in turn, questions the entire theoretical structure upon which the evolutionary theory of astrophysics is built."
Eit lite memento før eg drøftar dømet: Legg merke til at ein set spørsmålsteikn ved astrofysikken på slutten her. Dette er berre eitt døme på korleis ung-jord kreasjonismen (UJK) ikkje kan nøye seg med å gå mot éi grein innanfor naturvitskapen. Nei, dei må heilt eller delvis gå mot geologi, biologi, paleontologi, astrofysikk, relativitetsteori, platetektonikk, dateringsvitskap osb. osb. Velvel, den som kjenner litt til naturvitskapen sine ulike greiner - og korleis desse arbeider uavhengig av kvarandre, men likevel samanliknar sine resultat med kvarandre og undersøker om dei står i samanheng - vil naturlegvis sjå den enorme oppgåva som her ligg foran UJK.
Meir enn dette: Med den naturlege samanheng desse vitskapane har på den noverande augneblink, får UJK ei nesten umogleg oppgåve: Presentere - og grunngje - ein teori som på ein endå betre måte enn noverande paradigme forklarer fakta i naturen. For så vidt er det sunt å prøve - vitskapen går framover ved å utfordre rådande paradigme, undersøke anomaliar etc. Men ein sunn vitskapleg metode kjenneteiknast ved at dersom fakta ikkje understøttar teorien, så forkastar ein teorien. Dette er ikkje mange av UJK villige til å gjere, uansett kor mykje bevis dei får mot seg (denne oppfatninga har eg referansar på).
Så til sol-argumentet, som stadig vert nytta innanfor UJK. Då er det éin ting de bør leggje merke til: Innanfor sunn vitskap vil ein vurdere i kor sterk grad ein hypotese/konklusjon er stadfest. Til dømes: Gravitasjonslova er svært godt stadfest, medan hypotesen om at universet gjennomgjekk ein superrask utviding like etter Big Bang (inflasjonshypotesen) er ganske usikker. Difor uttalar fysikarar seg med forbehold om denne siste hypotesen. Dei vil seie: "Denne hypotesen kan ha noko for seg, men vi kan ikkje seie noko sikkert enno."
Kva vert sagt i utsegna om sola, ovanfor? "The sun, 20 million years ago, would have been so large that it would have engulfed the earth. The earth cannot be more than 20 million years old. Those dates as upper limits rule out any possibility of evolution requiring hundreds of millions of years." Jaha. "...rule out any possibility". Ein ansvarleg vitskapsmann ville ikkje teke slike ord i sin munn med mindre han hadde føre seg ein konklusjon som var svært godt grunngjeve.
Forresten: Ein ansvarleg vitskapsmann ville ikkje i det heile teke sagt noko slikt. Det er ikkje slik vitskap fungerer. I beste tilfelle kunne han sagt: "seem to rule out any possibility" Men frå ICR høyrer ein ikkje dette, her vert konklusjonen slege fast ganske bastant. Så kan vi undersøke om konklusjonen er så godt grunngjeve på vitskapleg grunnlag som ICR gjev inntrykk av. Dersom dette IKKJE er tilfelle, kva gjer dette med deira truverd? Tenk over det. For slike "heilt sikre" resonnement vil du høyre mange av i UJK-krinsar. (Og ja, berre sei frå om du vil ha referansar).
Så til saka. Det fylgjande byggjer på Howard J. van Tills drøfting av saka. van Till er sjølv kristen, og han er professor i fysikk og astronomi. Les hans grundige og saklege drøfting her. Han har også gjeve sol-argumentet ei grundigare drøfting i si bok "Science held hostage".
UJK meiner altså at sola krympar. Kvar har dei eigentleg dette frå? Jo, ein vitskapleg rapport som vart presentert ved "The American Astronomical Society" i 1979. Det var to respekterte astronomar, John Eddy og Aram Boornazian som stod bak. Tittelen på artikkelen var "Secular Decrease in the Solar Diameter, 1836-1953". Innhaldet i artikkelen var kort sagt: Observasjonar viste at sola sin diameter hadde krympa med om lag fem fot i timen i den perioden målingane hadde skjedd (det var ingen jamn minking, grafen med målingar går opp og ned, men gjennomsnittleg nedover). Astronomane oppfatta det som ei gåte; ein jamn minke ville vere i strid både med rådande teoriar om sola og med geologiske prov.
Astrofysikarar vart på 30-talet overtydde om at det som gjer at sola brenn, er kjernereaktiv fusjon ("thermonuclear fusion" - det same prinsippet som vert brukt i hydrogenbomber). Under denne teorien skulle ein forvente ein viss kontraksjon i sola, men denne ville vere så liten at det knapt ville vere mogleg å måle med instrument.
Før fusjonsteorien vart allment godteke, meinte ein likevel at gravitasjonskrefter var ansvarlege for varmeutviklinga i sola. Dette vert omtala som såkalla "Helmholtz-kontraksjon". Men det var lett å påvise ved utrekningar at ein slik kontraksjon med fem fot i timen ville generere langt, langt meir energi enn det sola faktisk gjer.
Astronomane var difor i villreie.
Såkalla oscillerande teoriar (dvs. at solstorleiken går ut og inn i faste mønster) hadde heller ikkje inntil då rekna med så store utslag. Men merk: Eddys og Boornazians resultat vart ikkje forsøkt teia ned av astronomane, i staden skapte dei interesse og var ein impuls for vidare forsking.
Allereie same månad som Eddy og Boornazian publiserte sin artikkel kom ut, vart ein annan artikkel om det same temaet også gjeve ut, forfatta av S. Sofia, J. O'Keefe, J. R. Lesh and A. S. Endal. Artikkelen vart publisert i "Science". (To ord om dette å publisere i faglege tidsskrift: Det vert sett store krav til artiklar som skal printast i faglege tidsskrift. Dei vert gjennomlest svært grundig av ekspertar på fagområdet, for at forskinga skal kvalitetssikrast. Dette systemet vert omtala som "peer-reviewing", og jo "tyngre" tidsskriftet er, jo større krav vert sett til profesjonaliteten i artikkelen. Om UJK vil ha noko fagleg truverd, må dei difor kunne produsere artiklar som kan peer-reviewast i faglege tidsskrift. Kanskje unødvendig å seie; slike artiklar vil du ikkje finne - i alle fall ikkje så vidt eg veit. [Eit lite innskot, her er ei drøfting av denne problematikken.] Og btw: Artikkelen til Eddy og Boornazian vart aldri publisert som ein fulltekst, peer-reviewed artikkel i eit fagleg tidsskrift.)
Men altså; denne andre artikkelen. Her var det ein studie over soldiameter i det same tidsrommet som Eddys artikkel undersøkte. Men denne andre artikkelen kom fram til mindre enn ein fjerdedel av femfotsresultatet til Eddy. Irwin Shapiro publiserte også si forsking om soldiameter, men med ein annan metodikk enn dei nemnde artiklane. Shapiro undersøkte Merkurs rundgang rundt sola frå 1736 til 1973, og kom kort sagt fram til ingen merkbar krymping i sola sin diameter. Den maksimale krympinga som kunne skjedd vart målt til 1/7 av det resultatet som Eddy kom fram til. D. W. Dunham m. fl. undersøkte soldiameteren ut frå ein annan metodikk, nemleg solformørkingar, i perioden 1715-1979. Deira resultat var at sola kan ha krympa, men i så fall med mindre enn 1/7 av Eddys resultat.
Etter desse resultata, som stod i strid med Eddys, gjennomførte John H. Parkinson, Leslie V. Morrison og F. Richard Stephenson ein ny analyse av dataa som Eddy og Boornazian hadde jobba med. (Igjen: Sunn vitskap). Dei konkluderte med at det var skjedd feil ved observasjonar, metodikk og instrument i dataa, og at det ikkje var grunnlag for å seie at sola krympar merkbart i perioden 1730-1980. Men dei meinte likevel at det var mogleg å finne resultat som antyda ein 80-års oscilleringsperiode der sola krympar og utvidar seg. Denne siste konklusjonen vart stadfesta i ein grundig artikkel av R. Gilliland, der det vart peika på ein 76-års periode, samt at det var mogleg, men ikkje stadfest, at sola i løpet av dei siste 265 åra har minka diameter med 1/20 av den raten Eddy hadde presentert.
Fleire artiklar har stadfest denne konklusjonen. (Sjå referansar hjå van Till) Særleg interessant er det også at i perioden 1967-1980 vart det registrert auke i sola sin diameter, ein auke på 8 fot i timen. Det som vidare er heilt sikkert, er at det IKKJE finst noko vitskapleg grunnlag for å ekstrapolere den registrerte minkinga bakover i tida slik UJK gjer. Tvert om indikerer forskinga at sola oscillerer, dvs. trekker seg inn og utvidar seg att, i 76-årsperiodar.
Ok, meir kan seiast om problemstillinga, jfr. linken. Men dette som eg her har presentert syner klart nok ein vanleg mekanisme i UJK sin "vitskap". Ein rapport (med sannsynlegvis feilaktige data) vart publisert (av Eddy og Boornazian) i eit faglaug for å opne for diskusjon. Rapporten vart aldri publisert som ein fagleg artikkel. Men desse førebelse resultata vart plukka opp av UJK-folk og presentert som fullstendig avgjerande prov for at jorda er ung, og til og med til dels for at astrofysikken tek feil i sine grunnleggjande fundament!
Tenk over det her: Mange UJK-folk bryr seg lite eller ingenting om grunnleggjande vitskaplege retningsliner, som er til fyrst og fremst for eitt føremål: Å søke sanninga. Nei, desse folka har sanninga frå før, i sin teori som byggjer på ei heilt bokstaveleg lesing av Bibelen. Det er for så vidt greitt nok å ha oppfatningar og teoriar på grunnlag av Bibelen.
Men det er IKKJE greitt at UJK tek tak i bits and pieces av (tvilsomme) vitskaplege resultat og framstiller dette som ubestrideleg prov for sine oppfatningar. Det er ein "målet helliger middelet"-tenking som har stort potensiale til å skade truverdet til kristne. For dersom kristne har eit så lemfeldig forhold til vitskaplege sanningar, kvifor skal då ikkje-kristne tru på kristne i det heile teke?
Det beste desse UJK-folka burde gjort, var i det minste å innrømme at vitskapen går mot dei på enormt mange punkt, og så vere ærlege og seie at dei trur på sin teori likevel. Så kunne dei sett i gang og forska med utgangspunkt i sitt paradigme. Diverre er ein slik ærlighet om vitskapen ikkje så vanleg vare i dei krinsar.
Dykkar sitat er som fylgjer:
"Sun Shrinking -
The change in the size of the sun over the past 400 years is important in the study of origins. Over 100 thousand years these changes would have accumulated so much that life of any kind on the earth would have been very difficult, if not impossible. Thus, all life on the earth must be less than 100 thousand years old. The sun, 20 million years ago, would have been so large that it would have engulfed the earth. The earth cannot be more than 20 million years old. Those dates as upper limits rule out any possibility of evolution requiring hundreds of millions of years. However, the tiny change that would have occurred in the sun during the Biblical time since creation would be so small as to go almost unnoticed. Thus, the changes in the sun are consistent with recent creation.
The changes detected in the sun call into question the accepted thermonuclear fusion energy source for the sun. This, in turn, questions the entire theoretical structure upon which the evolutionary theory of astrophysics is built."
Eit lite memento før eg drøftar dømet: Legg merke til at ein set spørsmålsteikn ved astrofysikken på slutten her. Dette er berre eitt døme på korleis ung-jord kreasjonismen (UJK) ikkje kan nøye seg med å gå mot éi grein innanfor naturvitskapen. Nei, dei må heilt eller delvis gå mot geologi, biologi, paleontologi, astrofysikk, relativitetsteori, platetektonikk, dateringsvitskap osb. osb. Velvel, den som kjenner litt til naturvitskapen sine ulike greiner - og korleis desse arbeider uavhengig av kvarandre, men likevel samanliknar sine resultat med kvarandre og undersøker om dei står i samanheng - vil naturlegvis sjå den enorme oppgåva som her ligg foran UJK.
Meir enn dette: Med den naturlege samanheng desse vitskapane har på den noverande augneblink, får UJK ei nesten umogleg oppgåve: Presentere - og grunngje - ein teori som på ein endå betre måte enn noverande paradigme forklarer fakta i naturen. For så vidt er det sunt å prøve - vitskapen går framover ved å utfordre rådande paradigme, undersøke anomaliar etc. Men ein sunn vitskapleg metode kjenneteiknast ved at dersom fakta ikkje understøttar teorien, så forkastar ein teorien. Dette er ikkje mange av UJK villige til å gjere, uansett kor mykje bevis dei får mot seg (denne oppfatninga har eg referansar på).
Så til sol-argumentet, som stadig vert nytta innanfor UJK. Då er det éin ting de bør leggje merke til: Innanfor sunn vitskap vil ein vurdere i kor sterk grad ein hypotese/konklusjon er stadfest. Til dømes: Gravitasjonslova er svært godt stadfest, medan hypotesen om at universet gjennomgjekk ein superrask utviding like etter Big Bang (inflasjonshypotesen) er ganske usikker. Difor uttalar fysikarar seg med forbehold om denne siste hypotesen. Dei vil seie: "Denne hypotesen kan ha noko for seg, men vi kan ikkje seie noko sikkert enno."
Kva vert sagt i utsegna om sola, ovanfor? "The sun, 20 million years ago, would have been so large that it would have engulfed the earth. The earth cannot be more than 20 million years old. Those dates as upper limits rule out any possibility of evolution requiring hundreds of millions of years." Jaha. "...rule out any possibility". Ein ansvarleg vitskapsmann ville ikkje teke slike ord i sin munn med mindre han hadde føre seg ein konklusjon som var svært godt grunngjeve.
Forresten: Ein ansvarleg vitskapsmann ville ikkje i det heile teke sagt noko slikt. Det er ikkje slik vitskap fungerer. I beste tilfelle kunne han sagt: "seem to rule out any possibility" Men frå ICR høyrer ein ikkje dette, her vert konklusjonen slege fast ganske bastant. Så kan vi undersøke om konklusjonen er så godt grunngjeve på vitskapleg grunnlag som ICR gjev inntrykk av. Dersom dette IKKJE er tilfelle, kva gjer dette med deira truverd? Tenk over det. For slike "heilt sikre" resonnement vil du høyre mange av i UJK-krinsar. (Og ja, berre sei frå om du vil ha referansar).
Så til saka. Det fylgjande byggjer på Howard J. van Tills drøfting av saka. van Till er sjølv kristen, og han er professor i fysikk og astronomi. Les hans grundige og saklege drøfting her. Han har også gjeve sol-argumentet ei grundigare drøfting i si bok "Science held hostage".
UJK meiner altså at sola krympar. Kvar har dei eigentleg dette frå? Jo, ein vitskapleg rapport som vart presentert ved "The American Astronomical Society" i 1979. Det var to respekterte astronomar, John Eddy og Aram Boornazian som stod bak. Tittelen på artikkelen var "Secular Decrease in the Solar Diameter, 1836-1953". Innhaldet i artikkelen var kort sagt: Observasjonar viste at sola sin diameter hadde krympa med om lag fem fot i timen i den perioden målingane hadde skjedd (det var ingen jamn minking, grafen med målingar går opp og ned, men gjennomsnittleg nedover). Astronomane oppfatta det som ei gåte; ein jamn minke ville vere i strid både med rådande teoriar om sola og med geologiske prov.
Astrofysikarar vart på 30-talet overtydde om at det som gjer at sola brenn, er kjernereaktiv fusjon ("thermonuclear fusion" - det same prinsippet som vert brukt i hydrogenbomber). Under denne teorien skulle ein forvente ein viss kontraksjon i sola, men denne ville vere så liten at det knapt ville vere mogleg å måle med instrument.
Før fusjonsteorien vart allment godteke, meinte ein likevel at gravitasjonskrefter var ansvarlege for varmeutviklinga i sola. Dette vert omtala som såkalla "Helmholtz-kontraksjon". Men det var lett å påvise ved utrekningar at ein slik kontraksjon med fem fot i timen ville generere langt, langt meir energi enn det sola faktisk gjer.
Astronomane var difor i villreie.
Såkalla oscillerande teoriar (dvs. at solstorleiken går ut og inn i faste mønster) hadde heller ikkje inntil då rekna med så store utslag. Men merk: Eddys og Boornazians resultat vart ikkje forsøkt teia ned av astronomane, i staden skapte dei interesse og var ein impuls for vidare forsking.
Allereie same månad som Eddy og Boornazian publiserte sin artikkel kom ut, vart ein annan artikkel om det same temaet også gjeve ut, forfatta av S. Sofia, J. O'Keefe, J. R. Lesh and A. S. Endal. Artikkelen vart publisert i "Science". (To ord om dette å publisere i faglege tidsskrift: Det vert sett store krav til artiklar som skal printast i faglege tidsskrift. Dei vert gjennomlest svært grundig av ekspertar på fagområdet, for at forskinga skal kvalitetssikrast. Dette systemet vert omtala som "peer-reviewing", og jo "tyngre" tidsskriftet er, jo større krav vert sett til profesjonaliteten i artikkelen. Om UJK vil ha noko fagleg truverd, må dei difor kunne produsere artiklar som kan peer-reviewast i faglege tidsskrift. Kanskje unødvendig å seie; slike artiklar vil du ikkje finne - i alle fall ikkje så vidt eg veit. [Eit lite innskot, her er ei drøfting av denne problematikken.] Og btw: Artikkelen til Eddy og Boornazian vart aldri publisert som ein fulltekst, peer-reviewed artikkel i eit fagleg tidsskrift.)
Men altså; denne andre artikkelen. Her var det ein studie over soldiameter i det same tidsrommet som Eddys artikkel undersøkte. Men denne andre artikkelen kom fram til mindre enn ein fjerdedel av femfotsresultatet til Eddy. Irwin Shapiro publiserte også si forsking om soldiameter, men med ein annan metodikk enn dei nemnde artiklane. Shapiro undersøkte Merkurs rundgang rundt sola frå 1736 til 1973, og kom kort sagt fram til ingen merkbar krymping i sola sin diameter. Den maksimale krympinga som kunne skjedd vart målt til 1/7 av det resultatet som Eddy kom fram til. D. W. Dunham m. fl. undersøkte soldiameteren ut frå ein annan metodikk, nemleg solformørkingar, i perioden 1715-1979. Deira resultat var at sola kan ha krympa, men i så fall med mindre enn 1/7 av Eddys resultat.
Etter desse resultata, som stod i strid med Eddys, gjennomførte John H. Parkinson, Leslie V. Morrison og F. Richard Stephenson ein ny analyse av dataa som Eddy og Boornazian hadde jobba med. (Igjen: Sunn vitskap). Dei konkluderte med at det var skjedd feil ved observasjonar, metodikk og instrument i dataa, og at det ikkje var grunnlag for å seie at sola krympar merkbart i perioden 1730-1980. Men dei meinte likevel at det var mogleg å finne resultat som antyda ein 80-års oscilleringsperiode der sola krympar og utvidar seg. Denne siste konklusjonen vart stadfesta i ein grundig artikkel av R. Gilliland, der det vart peika på ein 76-års periode, samt at det var mogleg, men ikkje stadfest, at sola i løpet av dei siste 265 åra har minka diameter med 1/20 av den raten Eddy hadde presentert.
Fleire artiklar har stadfest denne konklusjonen. (Sjå referansar hjå van Till) Særleg interessant er det også at i perioden 1967-1980 vart det registrert auke i sola sin diameter, ein auke på 8 fot i timen. Det som vidare er heilt sikkert, er at det IKKJE finst noko vitskapleg grunnlag for å ekstrapolere den registrerte minkinga bakover i tida slik UJK gjer. Tvert om indikerer forskinga at sola oscillerer, dvs. trekker seg inn og utvidar seg att, i 76-årsperiodar.
Ok, meir kan seiast om problemstillinga, jfr. linken. Men dette som eg her har presentert syner klart nok ein vanleg mekanisme i UJK sin "vitskap". Ein rapport (med sannsynlegvis feilaktige data) vart publisert (av Eddy og Boornazian) i eit faglaug for å opne for diskusjon. Rapporten vart aldri publisert som ein fagleg artikkel. Men desse førebelse resultata vart plukka opp av UJK-folk og presentert som fullstendig avgjerande prov for at jorda er ung, og til og med til dels for at astrofysikken tek feil i sine grunnleggjande fundament!
Tenk over det her: Mange UJK-folk bryr seg lite eller ingenting om grunnleggjande vitskaplege retningsliner, som er til fyrst og fremst for eitt føremål: Å søke sanninga. Nei, desse folka har sanninga frå før, i sin teori som byggjer på ei heilt bokstaveleg lesing av Bibelen. Det er for så vidt greitt nok å ha oppfatningar og teoriar på grunnlag av Bibelen.
Men det er IKKJE greitt at UJK tek tak i bits and pieces av (tvilsomme) vitskaplege resultat og framstiller dette som ubestrideleg prov for sine oppfatningar. Det er ein "målet helliger middelet"-tenking som har stort potensiale til å skade truverdet til kristne. For dersom kristne har eit så lemfeldig forhold til vitskaplege sanningar, kvifor skal då ikkje-kristne tru på kristne i det heile teke?
Det beste desse UJK-folka burde gjort, var i det minste å innrømme at vitskapen går mot dei på enormt mange punkt, og så vere ærlege og seie at dei trur på sin teori likevel. Så kunne dei sett i gang og forska med utgangspunkt i sitt paradigme. Diverre er ein slik ærlighet om vitskapen ikkje så vanleg vare i dei krinsar.
Saturday, February 21, 2009
Foredrag
Elles: Eg har ikkje planar om å leggje ut foredraget mitt her på bloggen. Men om nokon er interessert, kan dei få det på mail, berre skriv ein kommentar med adressa di. Eg vil elles seie: Eg foretrekker å sende til folk som har interesse for naturvitskap, og interesse for problemstillinga. Andre vil sannsynlegvis verken ha forståing for mitt anliggande eller mine konklusjonar.
Yep. Her er ein sang du kan kose deg med i mellomtida :)
Yep. Her er ein sang du kan kose deg med i mellomtida :)
Hei
-Eg reiser til Kristiansand for nokre dagar, og så reiser eg til Kviteseid for nokre veker, for å jobbe som prest. Men håpar eg kan kome innom i Oslo nokre dagar i veka, ikkje minst for å få med meg korøvingane. Vi får sjå, vi får sjå. Men det er godt å vite at de som er venene mine ikkje sluttar å vere venene mine sjølv om eg blir ein del borte dei neste vekene!
Elles er det ikkje så mykje nytt. Berre:
- Eg skal ha konfirmanttime til onsdag. Tema: Røyndomsoppfatning i Hollywoodfilmar - korleis filmane ynskjer å påverke oss, og korleis dei svar filmane gjev anten kan kollidere eller samstemme med ei kristen røyndomsforståing.
- Eg sat og tenkte på noko i dag. Jo meir eg les om evolusjon, jo meir skjønar eg at eg har fått eit ubalansert bilete av røyndomen av kristen-polemisk litteratur. Det er jo ei litt miksa kjensle. Og også ei ganske interessant erkjenning. Men whatever. Det var ikkje poenget i denne omgangen. Poenget var: Evolusjonen er ikkje så good news for Paleys designargumentasjon (men interessant nok: Denne argumentasjonen har fått sterk stønad frå John Lennox, i hans bok om vitskap og religion, og Lennox har eg respekt for). Og dette kan medføre at kristentrua mistar eit godt kort på handa. Men kanskje er det sånn det skal vere. Uansett, poenget mitt var: Kva er det som gjer at EG trur likevel, sjølv om eg står i fare for å miste Paleys designargumentasjon? Jo, det er jo mange ting, ikkje sant. Mi kjensle av at Gud talar til meg i Bibelen, min kjærleik til evangeliet om krossen, min fascinasjon over - og frykt for - Jesus, religionsfilosofiske betraktningar etc. etc. Så til det eigentlege poenget: Er det grunn til at desse argumenta, som overtyder meg, har mindre kraft til å overtyde andre? Sagt med andre ord: Har eg fått eit slags "trusfakultet" i hovudet mitt i kraft av å vere kristen, som gjer meg betre skikka til å bli overtydd av den kristne bodskapen? Eller kanskje eg har ein tradisjonsbakgrunn som gjer meg betre skikka til å bli overtydd? Eller er eg i staden like "naken" som alle andre heidningar - og trur berre i kraft av bodskapen? Ehm. Eg trur...på grunn av bodskapen. Dette høyrest litt kronglete ut. Men saka er i alle fall: Opplever eg den kristne bodskapen som meiningsfull og sann, så er det god sjanse for at også andre vil kunne gjere det same. Eg er ikkje så priviligert på dette området som eg instinktivt kan få inntrykk av.
Elles er det ikkje så mykje nytt. Berre:
- Eg skal ha konfirmanttime til onsdag. Tema: Røyndomsoppfatning i Hollywoodfilmar - korleis filmane ynskjer å påverke oss, og korleis dei svar filmane gjev anten kan kollidere eller samstemme med ei kristen røyndomsforståing.
- Eg sat og tenkte på noko i dag. Jo meir eg les om evolusjon, jo meir skjønar eg at eg har fått eit ubalansert bilete av røyndomen av kristen-polemisk litteratur. Det er jo ei litt miksa kjensle. Og også ei ganske interessant erkjenning. Men whatever. Det var ikkje poenget i denne omgangen. Poenget var: Evolusjonen er ikkje så good news for Paleys designargumentasjon (men interessant nok: Denne argumentasjonen har fått sterk stønad frå John Lennox, i hans bok om vitskap og religion, og Lennox har eg respekt for). Og dette kan medføre at kristentrua mistar eit godt kort på handa. Men kanskje er det sånn det skal vere. Uansett, poenget mitt var: Kva er det som gjer at EG trur likevel, sjølv om eg står i fare for å miste Paleys designargumentasjon? Jo, det er jo mange ting, ikkje sant. Mi kjensle av at Gud talar til meg i Bibelen, min kjærleik til evangeliet om krossen, min fascinasjon over - og frykt for - Jesus, religionsfilosofiske betraktningar etc. etc. Så til det eigentlege poenget: Er det grunn til at desse argumenta, som overtyder meg, har mindre kraft til å overtyde andre? Sagt med andre ord: Har eg fått eit slags "trusfakultet" i hovudet mitt i kraft av å vere kristen, som gjer meg betre skikka til å bli overtydd av den kristne bodskapen? Eller kanskje eg har ein tradisjonsbakgrunn som gjer meg betre skikka til å bli overtydd? Eller er eg i staden like "naken" som alle andre heidningar - og trur berre i kraft av bodskapen? Ehm. Eg trur...på grunn av bodskapen. Dette høyrest litt kronglete ut. Men saka er i alle fall: Opplever eg den kristne bodskapen som meiningsfull og sann, så er det god sjanse for at også andre vil kunne gjere det same. Eg er ikkje så priviligert på dette området som eg instinktivt kan få inntrykk av.
Friday, February 20, 2009
Recap
- Så har eg litt fritid, og tenkte eg skulle skrive ned nokre tankar om foredraget mitt i går. Eg hadde foredrag om forholdet mellom evolusjon og kristendom, og min tese som eg prøvde å forsvare, var at det er mogleg å sameine bibelsk kristendom og evolusjonsteori. Med evolusjon meiner eg her: Ein prosess frå den fyrste byrjinga, til bakteriar, algar, amfibiar etc. fram til mennesket. Denne prosessen er driven av naturleg seleksjon og mutasjonar. Som eg sa i går: Personleg vil eg fasthalde at denne prosessen på ein eller annan måte er leia av Gud.
- Eg meiner at vi som kristne burde tillate ulike syn i dette spørsmålet (altså om naturvitskap/evolusjon etc.) Men: Då blir det nødvendig å tenke gjennom forholdet mellom evolusjon og kristendom. Det er poenget mitt, men dette poenget var det ikkje så mykje forståing for i går. Kanskje var eg heller ikkje så flink til å få det godt nok fram.
- Dersom ein meiner det er umogleg å sameine den type evolusjon som eg har skissert, og kristendom, bør ein i det minste ha tenkt gjennom konsekvensene: Dette medfører for det fyrste at kristne vert stilt i ein uunngåeleg konfliktsituasjon med store delar av moderne naturvitskap. Båe kan nemleg i så fall ikkje vere sanne; dersom naturvitskapen har rett, tek kristendomen feil. (Dette er Dawkins' syn, og kven har for ein stor del lært han dette synet? Jo, gjett tre gonger: Kreasjonistar). Vidare medfører det at folk som ynskjer å bli kristne er nøydde til å seie frå seg sitt bifall til evolusjonsteorien.
- I går forfekta eg evolusjon som skildra ovanfor, men eg sa også tydeleg at eg var open for Intelligent Design sine oppfatningar om evolusjon. Det som var svært interessant, var likevel at dette synet ikkje vart godteke av ein del kritikarar; ein ville meine at dette ikkje kunne sameinast med ei rett forståing av 1 Mos. Alternativet: Ung jord-kreasjonisme (dvs. jorda er 6-10000 år, sedimentære lag og fossilar vart til i den store, globale floden).Og eg må jo innrømme at situasjonen i går var noko spesiell: Eg kjem inn og forsvarar det som ein samla evolusjonsbiologisk og geologisk vitskap står for, og nesten alle andre på foredraget er usamde med meg! Det er jo litt fishy, kan ein seie. Spesielt med tanke på at ung jord-kreasjonismen som vart forfekta i går har sitt utspring på 1970-talet, i adventistkrinsar.
- Men velvel. Folk må få tru det dei vil, og det er i utgangspunktet positivt å høyre på alle sider i ein sak. Det som likevel er noko merkeleg her, er motstanden mot mitt anliggende: Å sameine evolusjon og bibelsk kristendom. Meiner kritikarane at kristne kun kan velje eitt naturvitskapleg alternativ med godt kristent samvit, nemleg ung-jord kreasjonismen? (Dette fekk eg inntrykk av i går. Men i så fall vil eg seie at kristendomen er i BIG trouble. Å diskutere ulike punkt i evolusjonsteori er éin ting, men å bli tvinga til å akseptere ung jord-standpunkt...vel, det er noko heilt anna). Men dersom dei ikkje meiner dette; burde ikkje då kritikarane i staden for å kritisere, freista å hjelpe til med å byggje bru og finne moglege konstruktive løysingar på dette punktet? (Sjølv om dei sjølve har ein annan vitskapleg ståstad).
- Elles er planen å lese meir om datering av jorda, meir om evolusjonsteori, og meir om ung jord-standpunkt. Dette temaet er for spennande til å la liggje :) Og igjen: Eg set pris på tips til artiklar/bøker eg bør lese om ung-jord kreasjonismen. Eg veit nok om kva eg skal lese av bøker som går mot deira standpunkt :P
- Eg meiner at vi som kristne burde tillate ulike syn i dette spørsmålet (altså om naturvitskap/evolusjon etc.) Men: Då blir det nødvendig å tenke gjennom forholdet mellom evolusjon og kristendom. Det er poenget mitt, men dette poenget var det ikkje så mykje forståing for i går. Kanskje var eg heller ikkje så flink til å få det godt nok fram.
- Dersom ein meiner det er umogleg å sameine den type evolusjon som eg har skissert, og kristendom, bør ein i det minste ha tenkt gjennom konsekvensene: Dette medfører for det fyrste at kristne vert stilt i ein uunngåeleg konfliktsituasjon med store delar av moderne naturvitskap. Båe kan nemleg i så fall ikkje vere sanne; dersom naturvitskapen har rett, tek kristendomen feil. (Dette er Dawkins' syn, og kven har for ein stor del lært han dette synet? Jo, gjett tre gonger: Kreasjonistar). Vidare medfører det at folk som ynskjer å bli kristne er nøydde til å seie frå seg sitt bifall til evolusjonsteorien.
- I går forfekta eg evolusjon som skildra ovanfor, men eg sa også tydeleg at eg var open for Intelligent Design sine oppfatningar om evolusjon. Det som var svært interessant, var likevel at dette synet ikkje vart godteke av ein del kritikarar; ein ville meine at dette ikkje kunne sameinast med ei rett forståing av 1 Mos. Alternativet: Ung jord-kreasjonisme (dvs. jorda er 6-10000 år, sedimentære lag og fossilar vart til i den store, globale floden).Og eg må jo innrømme at situasjonen i går var noko spesiell: Eg kjem inn og forsvarar det som ein samla evolusjonsbiologisk og geologisk vitskap står for, og nesten alle andre på foredraget er usamde med meg! Det er jo litt fishy, kan ein seie. Spesielt med tanke på at ung jord-kreasjonismen som vart forfekta i går har sitt utspring på 1970-talet, i adventistkrinsar.
- Men velvel. Folk må få tru det dei vil, og det er i utgangspunktet positivt å høyre på alle sider i ein sak. Det som likevel er noko merkeleg her, er motstanden mot mitt anliggende: Å sameine evolusjon og bibelsk kristendom. Meiner kritikarane at kristne kun kan velje eitt naturvitskapleg alternativ med godt kristent samvit, nemleg ung-jord kreasjonismen? (Dette fekk eg inntrykk av i går. Men i så fall vil eg seie at kristendomen er i BIG trouble. Å diskutere ulike punkt i evolusjonsteori er éin ting, men å bli tvinga til å akseptere ung jord-standpunkt...vel, det er noko heilt anna). Men dersom dei ikkje meiner dette; burde ikkje då kritikarane i staden for å kritisere, freista å hjelpe til med å byggje bru og finne moglege konstruktive løysingar på dette punktet? (Sjølv om dei sjølve har ein annan vitskapleg ståstad).
- Elles er planen å lese meir om datering av jorda, meir om evolusjonsteori, og meir om ung jord-standpunkt. Dette temaet er for spennande til å la liggje :) Og igjen: Eg set pris på tips til artiklar/bøker eg bør lese om ung-jord kreasjonismen. Eg veit nok om kva eg skal lese av bøker som går mot deira standpunkt :P
Monday, February 16, 2009
Continued
Takk for kommentar, Katrine. Personleg er eg ganske open for at Big Bang vart sett i gang av Gud, i det han sa "Bli ljos!" Sjølv om også dette er eit litt kinkig spørsmål å svare tydeleg på. Finst det parallelle univers, t. d., rundt omkring? Tja, kanskje det. Har det eksistert andre univers før vårt kom til? Tja, kanskje det. Ei interessant, men komplisert, bok for den som vil studerene denne problemstillinga er debatten mellom William Lane Craig og Quentin Smith om "Big Bang Cosmology". Craig er kristen, Smith er ateist, og desse tolkar altså Big Bang ulikt. På dette feltet er det fleire ulike teoriar, og ikkje så sikker viten.
Til Samuel: Takk for svar! (Til dykk andre, her er hans gjennomtenkte svar: "Jeg kan overtales av argumenter. Sannheten er viktigst, hva enn den er. Og jeg tror nok jeg måtte ha revurdert min oppfatning av Bibelen hvis jeg hadde begynt å tro på evolusjonslæra."
Ja, sanninga er viktigast. Og som du peikar på, er det då naturlegvis naudsynt med ei rett forståing av kva sanning er, og korleis vi oppnår denne sanninga. -->Kva er teori og kva er fakta? Men uansett: I denne til dels kompliserte grenseoppgangen mellom tru og naturvitskap, der ein stadig må lytte til båe partar og stadig forstå dei i ljos av kvarandre, er det uansett lurt å understreke, trur eg: Ein bør i utgangspunktet ikkje vere altfor redd for å endre oppfatning av Bibelen. No må lesaren ikkje misforstå meg: Eg meiner at vi grunnleggjande sett skal fylgje Jesus og apostlane i det dei seier om Bibelen: At han er Guds ord, inspirert av Anden. (Dette siste med inspirasjonen gjeld i alle fall tydeleg GT, men det kan også argumenterast for at det gjeld NT).
Men eit viktig poeng blir det fylgjande: I fastslåinga av kva inspirasjonen innebér, dvs. kva det innebér at Bibelen er Guds ord, kan ein ikkje berre ta utgangspunkt i apriori-føresetnader som vert tredd nedover bibeltekstane. Til dømes: "Bibelen er Guds ord, Gud talar alltid perfekt sanning, altså talar alle bibeltekstar nøyaktig og klart i alt dei seier." Eller: "Paulus seier at GT er gjeve oss for rettleiing, altså kan vi rekne med at alle tekstar har noko å lære oss om korleis vi bør leve." Altså: Det blir som om å utsetje bibeltekstane for den berømmelege Prokrustiske senga. Les om denne her.
Dermed bør også vår oppfatning av Bibelen stadig vere i utvikling etter som vi forstår meir av Skrifta og blir betre og betre kjent med dens måte å tale på, dens genrar, dens intensjon etc. No seier ikkje eg at dette nødvendigvis innebér at vi må revidere alle våre tolkingar i ljos av evolusjonsbiologien. Eg berre seier at det vil vere veldig naivt å tru at vår noverande lesing av Bibelen ikkje kan ta feil på ein del punkt.
(Til denne problematikken anbefaler eg gjerne: Gerhard Maiers "Biblical hermeneutics" og Ben Witheringtons "The living word of God", eller evt. Tom Wrights "The last word".)
Så attende til Samuel: Det hadde vore veldig spennande om du hadde lest "Finding Darwin's God" - i alle fall kap. 3-4 - og så skrive ein kommentar her om kva du tenker om det. Eg kan gjerne kopiere det opp for deg, eller låne deg boka, om du er interessert. Og har du tips til noko eg bør lese frå den andre sidas argumentasjon, noko som har gjort inntrykk på deg el. l., så må du gjerne kome med forslag.
Elles kjem her ei liste over bøker eg har lyst til å lese, og kven veit; kanskje eg gjer det. Problemet er sjølvsagt å disiplinere seg, sjølv om temaa er interessante.
Tom Wright: "Jesus and the victory of God"
Udo Schnelle: "Paul the apostle"
Roger Penrose: "The road to reality"
Douglas Futuyama: "Evolutionary biology"
Nancey Murphy: "Did my neurons make me do it?"
Roy Bhaskar: "A realist theory of science."
Thomas Kuhn: "The structure of scientific revolutions."
Dette var nokre tips frå meg. Har du fleire gode tips til bøker å lese, så køyr på!
Til Samuel: Takk for svar! (Til dykk andre, her er hans gjennomtenkte svar: "Jeg kan overtales av argumenter. Sannheten er viktigst, hva enn den er. Og jeg tror nok jeg måtte ha revurdert min oppfatning av Bibelen hvis jeg hadde begynt å tro på evolusjonslæra."
Ja, sanninga er viktigast. Og som du peikar på, er det då naturlegvis naudsynt med ei rett forståing av kva sanning er, og korleis vi oppnår denne sanninga. -->Kva er teori og kva er fakta? Men uansett: I denne til dels kompliserte grenseoppgangen mellom tru og naturvitskap, der ein stadig må lytte til båe partar og stadig forstå dei i ljos av kvarandre, er det uansett lurt å understreke, trur eg: Ein bør i utgangspunktet ikkje vere altfor redd for å endre oppfatning av Bibelen. No må lesaren ikkje misforstå meg: Eg meiner at vi grunnleggjande sett skal fylgje Jesus og apostlane i det dei seier om Bibelen: At han er Guds ord, inspirert av Anden. (Dette siste med inspirasjonen gjeld i alle fall tydeleg GT, men det kan også argumenterast for at det gjeld NT).
Men eit viktig poeng blir det fylgjande: I fastslåinga av kva inspirasjonen innebér, dvs. kva det innebér at Bibelen er Guds ord, kan ein ikkje berre ta utgangspunkt i apriori-føresetnader som vert tredd nedover bibeltekstane. Til dømes: "Bibelen er Guds ord, Gud talar alltid perfekt sanning, altså talar alle bibeltekstar nøyaktig og klart i alt dei seier." Eller: "Paulus seier at GT er gjeve oss for rettleiing, altså kan vi rekne med at alle tekstar har noko å lære oss om korleis vi bør leve." Altså: Det blir som om å utsetje bibeltekstane for den berømmelege Prokrustiske senga. Les om denne her.
Dermed bør også vår oppfatning av Bibelen stadig vere i utvikling etter som vi forstår meir av Skrifta og blir betre og betre kjent med dens måte å tale på, dens genrar, dens intensjon etc. No seier ikkje eg at dette nødvendigvis innebér at vi må revidere alle våre tolkingar i ljos av evolusjonsbiologien. Eg berre seier at det vil vere veldig naivt å tru at vår noverande lesing av Bibelen ikkje kan ta feil på ein del punkt.
(Til denne problematikken anbefaler eg gjerne: Gerhard Maiers "Biblical hermeneutics" og Ben Witheringtons "The living word of God", eller evt. Tom Wrights "The last word".)
Så attende til Samuel: Det hadde vore veldig spennande om du hadde lest "Finding Darwin's God" - i alle fall kap. 3-4 - og så skrive ein kommentar her om kva du tenker om det. Eg kan gjerne kopiere det opp for deg, eller låne deg boka, om du er interessert. Og har du tips til noko eg bør lese frå den andre sidas argumentasjon, noko som har gjort inntrykk på deg el. l., så må du gjerne kome med forslag.
Elles kjem her ei liste over bøker eg har lyst til å lese, og kven veit; kanskje eg gjer det. Problemet er sjølvsagt å disiplinere seg, sjølv om temaa er interessante.
Tom Wright: "Jesus and the victory of God"
Udo Schnelle: "Paul the apostle"
Roger Penrose: "The road to reality"
Douglas Futuyama: "Evolutionary biology"
Nancey Murphy: "Did my neurons make me do it?"
Roy Bhaskar: "A realist theory of science."
Thomas Kuhn: "The structure of scientific revolutions."
Dette var nokre tips frå meg. Har du fleire gode tips til bøker å lese, så køyr på!
Sunday, February 15, 2009
Debatt på bloggen!
Takk for kommentarar. No er eg i Hurdal, har delteke på ein fin leir med MUF-folk. Det eg trur eg likar best, er å spele spel, må eg seie. Yep. Skal vi sjå: Det var kommentarar. Dette var verkeleg spennande.
Fyrst til Kathrine: Din kondom-kommentar er interessant, og på ein måte er eg samd med deg. Men sjølv om det nok på sett og vis kan ha positive konsekvenser at Oslo City deler ut kondomar, er det samstundes svært tydeleg at grunnen til at dei deler ut kondomar har noko å gjere med deira breiare livssyn å gjere. Sagt med andre ord: Det ligg ein heilt ulik motivasjon bak apotekets utdeling av kondomar og Oslo citys utdeling av det same.
Så til dykk andre:
Alek: Eg er samd med deg i det du seier om å lese litteratur. Dei som fyrst vil kaste seg inn i vitskapsdebatten om evolusjon, bør ikkje berre lese Duane Gish, Henry Morris, Ken Ham, Kent Hovind, Phillip Johnson, William Dembski, Michael Denton, Michael Behe. Dei bør også lese Douglas Futuyama, Michael Ruse, Richard Dawkins, Stephen Jay Gould, Kenneth Miller etc. Dette er jo elementært, for så vidt: Jo fleire sider av ei sak ein les, jo betre vert ein rusta til å uttale seg. Eg meiner ikkje ein bør lese ALLE bøker på dette området. Personleg anbefaler eg:
Kritikk av evolusjonsteorien:
Darwin on trial - Phillip Johnson
Forsvar av evolusjonsteorien frå kristent synspunkt:
Kenneth Miller - Finding Darwin's God.
Til den som har skrive anonym kommentar:
Takk for konstruktiv kommentar! Eg foretrekk gjerne at folk signerer når dei skriv kommentar, då. Nokre kommentarar attende: "Evolusjonsteori" kan bety mykje rart. Ingen kan seriøst bestride at artar utviklar seg, at det skjer tilpassing til miljøet, at visse mutasjonar kan ha positiv effekt.
Du meiner det gjeld "tru" både på Bibelen og på vitskapen. Til ein viss grad er dette sant, til dømes dersom naturvitskaplege resultat byggjer på ein teori som ikkje er grunngjeve - då seier ein gjerne at ein ekstrapolerer bevismateriale. Samstundes må ein spørje om dette er tilfelle ved: Big Bang, datering av jorda, og ved evolusjonsteori. Eg vil seie: Det er altfor simplistisk - eller skal vi seie: direkte feilaktig - å seie at desse naturvitskaplege resultata kun byggjer på hypoteser, eller "tru". Som eg sa i førre post, må ein her stadig gå i dialog med forskingsresultata for å sjå i kor stor grad desse byggjer på harde fakta eller ikkje.
Du seier at du ikkje ville trudd på Bibelen på noko punkt dersom du ikkje trudde på syndefallet eller syndfloda. På éin måte er eg heilt samd med deg. Men spørsmålet er kva som ligg i "trudd på". Ein seriøs bibelutleggjar vil ikkje kome unna den grundige og til dels kompliserte oppgåva med å forstå bibeltekstane i ljos av si eiga samtid - dvs. å finne ut kva ord og omgrep tyder, kva genre teksten høyrer til, korleis tilhøyrarane ville tolka teksten dersom dei høyrde han i si samtid, samanlikne tekstar med idéar og oppfatningar i samtida etc. etc.
Det er elles ikkje ein særleg god strategi å tenke at "dersom eg finn éin feil i Bibelen, kan eg ikkje tru på noko av det som står i Bibelen". Leitar du etter "feil" i Bibelen, kan du nok finne det. Så er det sjølvsagt eit spørsmål om dette verkeleg fortener omtalen "feil". Som sagt i førre innlegg: Ein må forstå Bibelen som den type litteratur den ynskjer å vere. For å ta eit sentralt døme: Evangelieforfattarane la vekt på å fortelje faktisk historie - men likevel kunne dei redigere stoff slik at det ikkje alltid stemte kronologisk. Tematisk ordning var viktigare. Er dette "feil"? Med våre augo kan det vere det. Med forfattarens auga: Nei.
Til Samuel:
Takk for eit interessant og konstruktivt svar! Som du veit, er eg naturlegvis usamd med deg i dine konklusjonar om ung jord. Men eg vil for så vidt prinsipielt sett gjerne høyre på argumentasjon, og halde ei dør open for at eg tek feil. Men så tenker eg vidare: Før ein evt. går inn i spesifikk argumentasjon for og imot ung/gamal jord, utvikling av menneskearten frå hominidar etc., er det ei sak som må avklarast. Utan denne avklaringa vil ein diskusjon om det vitskaplege materialet framstå som irrelevant. Det eg meiner bør avklarast, og som eg gjerne ville hatt ein kommentar frå deg om Samuel, er fylgjande:
Du er overtydd om jorda er ung, og at menneskearten (og andre artar, reknar eg med) er skapt ved direkte skaping frå Guds side, utan evolusjonære mellomårsaker. Dette - reknar eg med - trur du både fordi Bibelen seier dette, men også fordi desse oppfatningane på ein betre måte forklarar fakta enn motstridande teoriar.
Mitt spørsmål: Dersom eg klarte å vise at teoriane om gamal jord/evolusjonsutviklinga på ein tydeleg, overtydande og konsistent måte stemmer overeins med fakta frå naturen, og motsett: At teoriane om ung jord/direkte skaping står i tydeleg motstrid med fakta frå naturen, korleis ville du då konkludert? Ville du uansett avvist mine resonnement - uansett kor overtydande dei var? Eller ville du vore open for å revidere di tolking av Bibelen i ljos av den vitskaplege innsikten?
(Merk at eg ikkje seier: "Revidere Bibelen", men "revidere di tolking av Bibelen.")
Som sagt: Dette er ei premissavklaring som det vil vere svært viktig å ha avgjort dersom ein vil unngå å tale forbi kvarandre i ein samtale om tru og vitskap.
Ser fram til svar :)
Fyrst til Kathrine: Din kondom-kommentar er interessant, og på ein måte er eg samd med deg. Men sjølv om det nok på sett og vis kan ha positive konsekvenser at Oslo City deler ut kondomar, er det samstundes svært tydeleg at grunnen til at dei deler ut kondomar har noko å gjere med deira breiare livssyn å gjere. Sagt med andre ord: Det ligg ein heilt ulik motivasjon bak apotekets utdeling av kondomar og Oslo citys utdeling av det same.
Så til dykk andre:
Alek: Eg er samd med deg i det du seier om å lese litteratur. Dei som fyrst vil kaste seg inn i vitskapsdebatten om evolusjon, bør ikkje berre lese Duane Gish, Henry Morris, Ken Ham, Kent Hovind, Phillip Johnson, William Dembski, Michael Denton, Michael Behe. Dei bør også lese Douglas Futuyama, Michael Ruse, Richard Dawkins, Stephen Jay Gould, Kenneth Miller etc. Dette er jo elementært, for så vidt: Jo fleire sider av ei sak ein les, jo betre vert ein rusta til å uttale seg. Eg meiner ikkje ein bør lese ALLE bøker på dette området. Personleg anbefaler eg:
Kritikk av evolusjonsteorien:
Darwin on trial - Phillip Johnson
Forsvar av evolusjonsteorien frå kristent synspunkt:
Kenneth Miller - Finding Darwin's God.
Til den som har skrive anonym kommentar:
Min påstand: Det går ikkje an å forene evolusjonsteori med tru på Gud og bibelens ord. Enten trur ein på det eine (og ja, det er snakk om tru her) eller så trur ein på det andre. Eg ville aldri klart å stole på Bibelen på noko punkt om eg til dømes ikkje trudde at historia om syndfloden og syndefall var sann.
Takk for konstruktiv kommentar! Eg foretrekk gjerne at folk signerer når dei skriv kommentar, då. Nokre kommentarar attende: "Evolusjonsteori" kan bety mykje rart. Ingen kan seriøst bestride at artar utviklar seg, at det skjer tilpassing til miljøet, at visse mutasjonar kan ha positiv effekt.
Du meiner det gjeld "tru" både på Bibelen og på vitskapen. Til ein viss grad er dette sant, til dømes dersom naturvitskaplege resultat byggjer på ein teori som ikkje er grunngjeve - då seier ein gjerne at ein ekstrapolerer bevismateriale. Samstundes må ein spørje om dette er tilfelle ved: Big Bang, datering av jorda, og ved evolusjonsteori. Eg vil seie: Det er altfor simplistisk - eller skal vi seie: direkte feilaktig - å seie at desse naturvitskaplege resultata kun byggjer på hypoteser, eller "tru". Som eg sa i førre post, må ein her stadig gå i dialog med forskingsresultata for å sjå i kor stor grad desse byggjer på harde fakta eller ikkje.
Du seier at du ikkje ville trudd på Bibelen på noko punkt dersom du ikkje trudde på syndefallet eller syndfloda. På éin måte er eg heilt samd med deg. Men spørsmålet er kva som ligg i "trudd på". Ein seriøs bibelutleggjar vil ikkje kome unna den grundige og til dels kompliserte oppgåva med å forstå bibeltekstane i ljos av si eiga samtid - dvs. å finne ut kva ord og omgrep tyder, kva genre teksten høyrer til, korleis tilhøyrarane ville tolka teksten dersom dei høyrde han i si samtid, samanlikne tekstar med idéar og oppfatningar i samtida etc. etc.
Det er elles ikkje ein særleg god strategi å tenke at "dersom eg finn éin feil i Bibelen, kan eg ikkje tru på noko av det som står i Bibelen". Leitar du etter "feil" i Bibelen, kan du nok finne det. Så er det sjølvsagt eit spørsmål om dette verkeleg fortener omtalen "feil". Som sagt i førre innlegg: Ein må forstå Bibelen som den type litteratur den ynskjer å vere. For å ta eit sentralt døme: Evangelieforfattarane la vekt på å fortelje faktisk historie - men likevel kunne dei redigere stoff slik at det ikkje alltid stemte kronologisk. Tematisk ordning var viktigare. Er dette "feil"? Med våre augo kan det vere det. Med forfattarens auga: Nei.
Til Samuel:
Takk for eit interessant og konstruktivt svar! Som du veit, er eg naturlegvis usamd med deg i dine konklusjonar om ung jord. Men eg vil for så vidt prinsipielt sett gjerne høyre på argumentasjon, og halde ei dør open for at eg tek feil. Men så tenker eg vidare: Før ein evt. går inn i spesifikk argumentasjon for og imot ung/gamal jord, utvikling av menneskearten frå hominidar etc., er det ei sak som må avklarast. Utan denne avklaringa vil ein diskusjon om det vitskaplege materialet framstå som irrelevant. Det eg meiner bør avklarast, og som eg gjerne ville hatt ein kommentar frå deg om Samuel, er fylgjande:
Du er overtydd om jorda er ung, og at menneskearten (og andre artar, reknar eg med) er skapt ved direkte skaping frå Guds side, utan evolusjonære mellomårsaker. Dette - reknar eg med - trur du både fordi Bibelen seier dette, men også fordi desse oppfatningane på ein betre måte forklarar fakta enn motstridande teoriar.
Mitt spørsmål: Dersom eg klarte å vise at teoriane om gamal jord/evolusjonsutviklinga på ein tydeleg, overtydande og konsistent måte stemmer overeins med fakta frå naturen, og motsett: At teoriane om ung jord/direkte skaping står i tydeleg motstrid med fakta frå naturen, korleis ville du då konkludert? Ville du uansett avvist mine resonnement - uansett kor overtydande dei var? Eller ville du vore open for å revidere di tolking av Bibelen i ljos av den vitskaplege innsikten?
(Merk at eg ikkje seier: "Revidere Bibelen", men "revidere di tolking av Bibelen.")
Som sagt: Dette er ei premissavklaring som det vil vere svært viktig å ha avgjort dersom ein vil unngå å tale forbi kvarandre i ein samtale om tru og vitskap.
Ser fram til svar :)
Friday, February 13, 2009
I'm the first mammal to wear pants, yeah
Takk for kommentarar, folkens. Eg skal gje nokre kommentarar.
Hm. Eg ynskjer å fylgje Bibelens ord, slik Jesus lærer oss. Skrifta kan ikkje gjerast ugyldig, seier han. Samstundes er ein nøydd til å akseptere at vår tolking av Skrifta kan vere feil. Skrifta er klarare på nokre punkt enn andre.
Naturvitskapen er ikkje ufeilbarleg heller, slik t. d. Thomas Kuhn lærer oss. Likevel er det ikkje vits i å bli postmodernist heller; t. d. framveksten av den industrielle revolusjon og alle dei goder den teknologiske utviklinga har gjeve oss, er eit sant vitnesbyrd om at naturvitskapen har funne ut mykje sant om korleis verda framtrer og fungerer.
Når det gjeld evolusjonsvitskap, er det heilt sant at denne evolusjonshistoria ikkje kan repeterast, det er nettopp historie. Men ein kan utforme ein teori (som er noko meir, og fastare, enn ein hypotese) på grunnlag av ulikt bevismateriale, t. d. lab-eksperiment med organismar, celler, DNA etc., fossilmateriale osb.
Hm, poenget blir: Kva strategi tek ein dersom naturvitskapen kjem til ein tilsynelatande annan konklusjon enn Bibelen? Konkluderer ein med at Bibelen tek feil? Nei, det vil eg ikkje gjere. At naturvitskapen tek feil? Det kan sjølvsagt vere tilfelle, det har skjedd mange gonger før. Men vil ein også konkludere med at naturvitskapen tek feil dersom deira konklusjonar ser ut til å vere fornuftige og godt underbygde? Eg svarar: Den beste løysinga vil vere å gå attende til Skrifta og sjå om det er mogleg å tolke Skrifta annleis - utan at ein er uærleg og uansvarleg i tolkinga. Dersom dette ikkje går, vil ein ha eit problem, naturlegvis.
Hm. Så Samuel spør kvifor eg trur at vi stammar frå ikkje-mennesker. Vel. Hm. Eg trur det er svært vanskeleg å unngå den konklusjonen ved ei ærleg vurdering av materialet, som er: DNA-samanlikning, fossilar, samanlikning av anatomi, noverande observasjon av (mikro-)evolusjonsutvikling etc.
Eg trudde ikkje at dette var tilfelle før, men særleg to bøker har bidratt til å overtyde meg, nemleg Finding Darwin's God og The language of God, båe skrive av kristne naturvitskapsmenn. Men eg vil tydeleg fasthalde at Gud har vore med og leidd denne evolusjonsprosessen, slik eg også trur at han er med og held oppe og leier sitt skaparverk i dag, slik Bibelen seier.
Ok, så her kjem littebittegrann frå foredraget mitt:
"I fylgje evolusjonsteorien deler mennesket felles stamfar med sjimpansar, gorillaar og orangutangar. Dette blir grunngjeve med funn av fossilar – såkalla hominidar – men ikkje minst også med samanlikning av genetisk materiale. Ei undersøking av dette materialet vil vise at vi som menneske på det genetiske nivået er 99,9% like med kvarandre. Samanlikna med den innbyrdes likskap hjå andre artar i naturen, er dette ein forbausande stor likskap. Vidare kan ein samanlikne tilfeldige sekvensar i DNA-molekylet med tilfeldige sekvensar i andre artar. Ein vil då finne 98% overeinsstemming med sjimpansar, 52% overeinsstemming med hundar, 40% overeinsstemming med mus osb. Dette representerer sterk stønad for Darwins evolusjonsteori, då dette er det mønster ein ville forvente å finne dersom artsutviklinga har skjedd slik teorien predikerer. Denne konklusjonen vert også stadfesta av fleire andre observasjonar, t. d.: På same stader i menneske- og sjimpanse-DNA finn ein identiske sekvensar. Men i menneske-DNAet hender det at desse identiske sekvensane har lide skade og difor er ubrukelege - dei kodar ikkje for noko særskild protein. Men deira eksistens i vårt DNA vitnar om vår genetiske bakgrunn."
Eg må også seie at...vel. Det er sjølvsagt interessant å lese kritikk av evolusjonsteorien. Mykje av kritikken kan verkeleg ha noko for seg. Men jo meir eg lærer om ordentleg evolusjonsvitskap, jo meir skjønar eg at mykje av kritikken ikkje er særleg informert. Hm. Men sjølvsagt: Ei sunn haldning til vitskapen vil vere å ikkje vere skråsikker på konklusjonar, men vere open for andre forklaringar - også teistiske!
Elles er eg samd i at reint teologisk treng ikkje denne konklusjonen om mennesket si avstamming å ha nokon prinsipielle konsekvenser. Eg vil sjølvsagt fasthalde at vi som menneske er skapte i Guds bilete, og at vi ikkje er dyr. Vi er krona på skaparverket, jfr. Salme 8, og vi har fått i oppdrag å leggje det under oss. Men det at vi - slik det ser ut - er utvikla frå andre artar fører likevel til ei slags...hmm...instinktiv endring i sjølvsforståinga. Sikkert fordi eg ikkje har tenkt langs dei liner i det heile teke før. På ein måte fører det til ein langt større ydmykhet, tenker eg. Ein ser på andre dyr i naturen, og tenker: Eg er på sett og vis "ein av dei" sjølv om eg er skapt i Guds bilete og har ei særleg rolle. Ein ser slektskapet klarare, då.
For så vidt er jo dette ei slags sjølvforståing som også kunne vakse fram på andre måtar, utan nødvendigvis å involvere evolusjon: Tenk på korleis vi er bygde opp: Av celler, med byggjeplanen i DNA-molekyl. Hm. Og dette er jo noko Bibelen i høgste grad understrekar: Av jord er vi komne. Vi er støv. Og likevel: Lite ringare enn Gud.
Eg tykkjer elles det er interessant å peike på at det finst sider ved mennesket, slik det framtrer som fenomen, som ikkje gjev så god meining ut frå eit snevert darwinistisk-materialistisk syn der naturleg seleksjon er den einaste styrande mekanismen. På mange måtar fører eit slikt livssyn til at vi må benekte og omtolke nokre av våre aller djupaste og mest verdifulle røynsler. Og det er interessant! Eg tenker då særleg på: Kjensla av samvit, skuld, moral, rettferd etc. Eg trur at vi har slike kjensler fordi vi er skapt av Gud. Men eg veit ikkje nøyaktig når Gud utstyrte oss med dette.
Vidare kan ein peike på menneskets evne til rasjonell tenking. Sjølvsagt kan ein forklare dette ut frå evolusjonsmekanismar - men ein vil få større problem med å forklare at desse evnene er truverdige og sanne. Det er ikkje omsynet til sanning som driv evolusjonsmekanismen, men omsynet til overleving, om vi skal tru Dawkins og co (som for så vidt ikkje er utan kritikarar i lauget, t. d. Stephen Jay Gould)
Eller ein kan vise til menneskets søken etter Gud, etter meining, etter å finne svar på spørsmål. Er dette berre "rykningar" i naturen som djupast sett er meiningslause; alt er materie som er stabla saman på komplekse og finurlege måtar.
Er det slik også med kjærleik? Er det berre eit heldig biprodukt av reint materielle prosessar, eller det eit vitnesbyrd om at det finst ein intensjon bak dette, dvs. at kjærleiken er ein peikar mot ein Skapar?
Velvel, no er eg over i religionsfilosofien her. Det er sjølvsagt interessant, men det må understrekast at sant gudskjennskap ikkje byrjar der, men hjå Jesus. Blablabla, på tide å leggje seg.
Hm. Eg ynskjer å fylgje Bibelens ord, slik Jesus lærer oss. Skrifta kan ikkje gjerast ugyldig, seier han. Samstundes er ein nøydd til å akseptere at vår tolking av Skrifta kan vere feil. Skrifta er klarare på nokre punkt enn andre.
Naturvitskapen er ikkje ufeilbarleg heller, slik t. d. Thomas Kuhn lærer oss. Likevel er det ikkje vits i å bli postmodernist heller; t. d. framveksten av den industrielle revolusjon og alle dei goder den teknologiske utviklinga har gjeve oss, er eit sant vitnesbyrd om at naturvitskapen har funne ut mykje sant om korleis verda framtrer og fungerer.
Når det gjeld evolusjonsvitskap, er det heilt sant at denne evolusjonshistoria ikkje kan repeterast, det er nettopp historie. Men ein kan utforme ein teori (som er noko meir, og fastare, enn ein hypotese) på grunnlag av ulikt bevismateriale, t. d. lab-eksperiment med organismar, celler, DNA etc., fossilmateriale osb.
Hm, poenget blir: Kva strategi tek ein dersom naturvitskapen kjem til ein tilsynelatande annan konklusjon enn Bibelen? Konkluderer ein med at Bibelen tek feil? Nei, det vil eg ikkje gjere. At naturvitskapen tek feil? Det kan sjølvsagt vere tilfelle, det har skjedd mange gonger før. Men vil ein også konkludere med at naturvitskapen tek feil dersom deira konklusjonar ser ut til å vere fornuftige og godt underbygde? Eg svarar: Den beste løysinga vil vere å gå attende til Skrifta og sjå om det er mogleg å tolke Skrifta annleis - utan at ein er uærleg og uansvarleg i tolkinga. Dersom dette ikkje går, vil ein ha eit problem, naturlegvis.
Hm. Så Samuel spør kvifor eg trur at vi stammar frå ikkje-mennesker. Vel. Hm. Eg trur det er svært vanskeleg å unngå den konklusjonen ved ei ærleg vurdering av materialet, som er: DNA-samanlikning, fossilar, samanlikning av anatomi, noverande observasjon av (mikro-)evolusjonsutvikling etc.
Eg trudde ikkje at dette var tilfelle før, men særleg to bøker har bidratt til å overtyde meg, nemleg Finding Darwin's God og The language of God, båe skrive av kristne naturvitskapsmenn. Men eg vil tydeleg fasthalde at Gud har vore med og leidd denne evolusjonsprosessen, slik eg også trur at han er med og held oppe og leier sitt skaparverk i dag, slik Bibelen seier.
Ok, så her kjem littebittegrann frå foredraget mitt:
"I fylgje evolusjonsteorien deler mennesket felles stamfar med sjimpansar, gorillaar og orangutangar. Dette blir grunngjeve med funn av fossilar – såkalla hominidar – men ikkje minst også med samanlikning av genetisk materiale. Ei undersøking av dette materialet vil vise at vi som menneske på det genetiske nivået er 99,9% like med kvarandre. Samanlikna med den innbyrdes likskap hjå andre artar i naturen, er dette ein forbausande stor likskap. Vidare kan ein samanlikne tilfeldige sekvensar i DNA-molekylet med tilfeldige sekvensar i andre artar. Ein vil då finne 98% overeinsstemming med sjimpansar, 52% overeinsstemming med hundar, 40% overeinsstemming med mus osb. Dette representerer sterk stønad for Darwins evolusjonsteori, då dette er det mønster ein ville forvente å finne dersom artsutviklinga har skjedd slik teorien predikerer. Denne konklusjonen vert også stadfesta av fleire andre observasjonar, t. d.: På same stader i menneske- og sjimpanse-DNA finn ein identiske sekvensar. Men i menneske-DNAet hender det at desse identiske sekvensane har lide skade og difor er ubrukelege - dei kodar ikkje for noko særskild protein. Men deira eksistens i vårt DNA vitnar om vår genetiske bakgrunn."
Eg må også seie at...vel. Det er sjølvsagt interessant å lese kritikk av evolusjonsteorien. Mykje av kritikken kan verkeleg ha noko for seg. Men jo meir eg lærer om ordentleg evolusjonsvitskap, jo meir skjønar eg at mykje av kritikken ikkje er særleg informert. Hm. Men sjølvsagt: Ei sunn haldning til vitskapen vil vere å ikkje vere skråsikker på konklusjonar, men vere open for andre forklaringar - også teistiske!
Elles er eg samd i at reint teologisk treng ikkje denne konklusjonen om mennesket si avstamming å ha nokon prinsipielle konsekvenser. Eg vil sjølvsagt fasthalde at vi som menneske er skapte i Guds bilete, og at vi ikkje er dyr. Vi er krona på skaparverket, jfr. Salme 8, og vi har fått i oppdrag å leggje det under oss. Men det at vi - slik det ser ut - er utvikla frå andre artar fører likevel til ei slags...hmm...instinktiv endring i sjølvsforståinga. Sikkert fordi eg ikkje har tenkt langs dei liner i det heile teke før. På ein måte fører det til ein langt større ydmykhet, tenker eg. Ein ser på andre dyr i naturen, og tenker: Eg er på sett og vis "ein av dei" sjølv om eg er skapt i Guds bilete og har ei særleg rolle. Ein ser slektskapet klarare, då.
For så vidt er jo dette ei slags sjølvforståing som også kunne vakse fram på andre måtar, utan nødvendigvis å involvere evolusjon: Tenk på korleis vi er bygde opp: Av celler, med byggjeplanen i DNA-molekyl. Hm. Og dette er jo noko Bibelen i høgste grad understrekar: Av jord er vi komne. Vi er støv. Og likevel: Lite ringare enn Gud.
Eg tykkjer elles det er interessant å peike på at det finst sider ved mennesket, slik det framtrer som fenomen, som ikkje gjev så god meining ut frå eit snevert darwinistisk-materialistisk syn der naturleg seleksjon er den einaste styrande mekanismen. På mange måtar fører eit slikt livssyn til at vi må benekte og omtolke nokre av våre aller djupaste og mest verdifulle røynsler. Og det er interessant! Eg tenker då særleg på: Kjensla av samvit, skuld, moral, rettferd etc. Eg trur at vi har slike kjensler fordi vi er skapt av Gud. Men eg veit ikkje nøyaktig når Gud utstyrte oss med dette.
Vidare kan ein peike på menneskets evne til rasjonell tenking. Sjølvsagt kan ein forklare dette ut frå evolusjonsmekanismar - men ein vil få større problem med å forklare at desse evnene er truverdige og sanne. Det er ikkje omsynet til sanning som driv evolusjonsmekanismen, men omsynet til overleving, om vi skal tru Dawkins og co (som for så vidt ikkje er utan kritikarar i lauget, t. d. Stephen Jay Gould)
Eller ein kan vise til menneskets søken etter Gud, etter meining, etter å finne svar på spørsmål. Er dette berre "rykningar" i naturen som djupast sett er meiningslause; alt er materie som er stabla saman på komplekse og finurlege måtar.
Er det slik også med kjærleik? Er det berre eit heldig biprodukt av reint materielle prosessar, eller det eit vitnesbyrd om at det finst ein intensjon bak dette, dvs. at kjærleiken er ein peikar mot ein Skapar?
Velvel, no er eg over i religionsfilosofien her. Det er sjølvsagt interessant, men det må understrekast at sant gudskjennskap ikkje byrjar der, men hjå Jesus. Blablabla, på tide å leggje seg.
Thursday, February 12, 2009
U and me ain't nothin' but mammals so let's do it like they do it on the Discovery Channel
- Eg var på Blindern i dag, og høyrde på Johannes Krause forelese om kartleggjinga av genomet til neandertalerane. Veldig spennande, må eg seie.
- På veg til Georg Sverdrups hus stod det ein mann frå Oslo City og delte ut minipakker. "Fint", tenkte eg. Så eg tok imot og sa "takk". Kva fekk eg? Jo, ein del plaster. Og ein del...kondomar! Som gjekk i søpla. Det er interessant. Kva interesse har Oslo City av å dele ut kondomar, liksom? Kva seier det om deira reklamemetodar? Kva seier det om deira livssyn? Hm... Ja, og tenk på reklamekampanjane deira for tida. Eg seier ikkje meir.
- Medan vi er inne på dette temaet. Dagbladet melder på forsida at 9 av 10 unge menn ser på nettporno. Vel, eg kjøpte diverre ikkje avisa, og såg ikkje dei nærmare stats'a. Men det er i ein forstand synd på ungdom som veks opp i dagens samfunn med dei informasjonskanalar som er tilgjengelege. Og dersom 9 av 10 unge menn ser på dette, kor mange av desse er kristne? Det er tilgjeving å få.
- Så har eg endeleg fått lest litt i ei bok som eg har tenkt lenge på å lese, nemleg "The universe next door" av James Sire. Hm, dette er eit oversyn over dei mest vanlege røyndomsforståingane som gjer seg gjeldande i dagens samfunn. Og det er sjølvsagt svært interessant. Hm. Han definerer røyndomsforståing - eller "worldview" - som eit sett med antakingar om korleis verda er, dvs. kva som er den ytterste røyndom. Og denne røyndomsforståinga byggjer ein livet på, orienterer seg ut frå og byggjer sin moral på.
Så James Sire stiller opp sju ulike spørsmål som på kvar sin måte får svar ut frå kva røyndomsforståing ein har:
a. Kva er den ytterste røyndom? Kva er verkeleg verkeleg?
b. Av kva natur er den ytre røyndom?
c. Kva er eit menneske?
d. Kva skjer med eit menneske når det døyr?
e. Korleis er det i det heile teke mogleg å oppnå kunnskap?
f. Korleis veit vi kva som er rett og gale?
g. Kva er meininga med historia?
- Elles har eg lest Alvin Plantinga sine tankar om evolusjon. Han er på linje med Phillip Johnson, ser det ut til. Han har mange gode tankar å bidra med, men talar som filosof og til dels teolog - ikkje naturvitskapsmann. Så han har litt for stor skepsis til naturvitskap, trur eg, ikkje minst med tanke på at han i litt for stor grad ser denne vitskapen som eit ledd i den større kampen mellom kristendom og heidenskap. Hm. Til ein viss grad kan dette vere rett. I alle høve er det verd å understreke at vitskaplege resultat er førebelse, liksom også våre bibeltolkingar til dels kan vere det. Dette gjev eit visst slingringsmonn i forholdet mellom tru og vitskap. Neste eg skal lese, er Howard J. van Till og Ernan Mcmullins svar til mr. Plantinga.
Eg må seie at. Hm...hm...hm...å forstå seg sjølv som ein del av ei evolusjonær utvikling. Hm...det forandrar verkeleg sjølvforståinga mi. Det er nesten ei lita kopernikansk vending i mi sjølvforståing. Men samstundes gjev det kanskje ein tiltrengt balanse, i dét ei evolusjonær forståing knyter ein nærare til resten av skaparverket, slik at slektskapet vert mykje tydelegare. Så...meiner eg at eg har felles stamfar med sjimpansar, gorillaar og orangutangar? Hm...det kan sjå slik ut.
- På veg til Georg Sverdrups hus stod det ein mann frå Oslo City og delte ut minipakker. "Fint", tenkte eg. Så eg tok imot og sa "takk". Kva fekk eg? Jo, ein del plaster. Og ein del...kondomar! Som gjekk i søpla. Det er interessant. Kva interesse har Oslo City av å dele ut kondomar, liksom? Kva seier det om deira reklamemetodar? Kva seier det om deira livssyn? Hm... Ja, og tenk på reklamekampanjane deira for tida. Eg seier ikkje meir.
- Medan vi er inne på dette temaet. Dagbladet melder på forsida at 9 av 10 unge menn ser på nettporno. Vel, eg kjøpte diverre ikkje avisa, og såg ikkje dei nærmare stats'a. Men det er i ein forstand synd på ungdom som veks opp i dagens samfunn med dei informasjonskanalar som er tilgjengelege. Og dersom 9 av 10 unge menn ser på dette, kor mange av desse er kristne? Det er tilgjeving å få.
- Så har eg endeleg fått lest litt i ei bok som eg har tenkt lenge på å lese, nemleg "The universe next door" av James Sire. Hm, dette er eit oversyn over dei mest vanlege røyndomsforståingane som gjer seg gjeldande i dagens samfunn. Og det er sjølvsagt svært interessant. Hm. Han definerer røyndomsforståing - eller "worldview" - som eit sett med antakingar om korleis verda er, dvs. kva som er den ytterste røyndom. Og denne røyndomsforståinga byggjer ein livet på, orienterer seg ut frå og byggjer sin moral på.
Så James Sire stiller opp sju ulike spørsmål som på kvar sin måte får svar ut frå kva røyndomsforståing ein har:
a. Kva er den ytterste røyndom? Kva er verkeleg verkeleg?
b. Av kva natur er den ytre røyndom?
c. Kva er eit menneske?
d. Kva skjer med eit menneske når det døyr?
e. Korleis er det i det heile teke mogleg å oppnå kunnskap?
f. Korleis veit vi kva som er rett og gale?
g. Kva er meininga med historia?
- Elles har eg lest Alvin Plantinga sine tankar om evolusjon. Han er på linje med Phillip Johnson, ser det ut til. Han har mange gode tankar å bidra med, men talar som filosof og til dels teolog - ikkje naturvitskapsmann. Så han har litt for stor skepsis til naturvitskap, trur eg, ikkje minst med tanke på at han i litt for stor grad ser denne vitskapen som eit ledd i den større kampen mellom kristendom og heidenskap. Hm. Til ein viss grad kan dette vere rett. I alle høve er det verd å understreke at vitskaplege resultat er førebelse, liksom også våre bibeltolkingar til dels kan vere det. Dette gjev eit visst slingringsmonn i forholdet mellom tru og vitskap. Neste eg skal lese, er Howard J. van Till og Ernan Mcmullins svar til mr. Plantinga.
Eg må seie at. Hm...hm...hm...å forstå seg sjølv som ein del av ei evolusjonær utvikling. Hm...det forandrar verkeleg sjølvforståinga mi. Det er nesten ei lita kopernikansk vending i mi sjølvforståing. Men samstundes gjev det kanskje ein tiltrengt balanse, i dét ei evolusjonær forståing knyter ein nærare til resten av skaparverket, slik at slektskapet vert mykje tydelegare. Så...meiner eg at eg har felles stamfar med sjimpansar, gorillaar og orangutangar? Hm...det kan sjå slik ut.
Tuesday, February 10, 2009
Litt snacks
-Yellowstone har vore i studio og spela inn eit par demoar. Den fyrste songen er å finne nede til høgre. Den andre vil bli lagt ut om ikkje så lenge. Gje gjerne tilbakemeldingar! Om lydbilete, melodi etc.
-Så driv eg og jobbar med evolusjon/kristendom-problemstillinga enno. Ikkje så heilt enkelt, men veldig spennande. Foredrag 19 februar, kl 19, i Misjonssalen. Og artikkel i Fast Grunn.
-Så skal eg på darwin days i morgon.
-Så var eg på kor i går. Framleis like tilfredsstillande, og kanskje skal eg synge solo på ein song til. Velsigninga! Hehe. I Oslo Gospel Choir-utforminga er dette ein klassiker/klisjé (stryk det som ikkje passar).
- Så hadde eg tenkt å skrive eit nytt innlegg i min følgjetong om kva du kan lære av venene mine. Ja, la meg gjere det, då. Det skal handle om ambisjon. Eg vart kjent med ei chick i fjor, ei som eg har stor respekt for, og hennar ambisjonar har ført henne til eit anna land. Eg talar sjølvsagt om Marianne. Det var veldig interessant å høyre hennar tankar om livet, om ambisjonar, om mål, om korleis ein skulle nå dei etc. Og dei tankane gjorde eit djupt inntrykk på meg. Det er sikkert også noko ho er interessert i å lære deg meir om dersom du spør henne.
Men eg har tenkt ein del på dette med ambisjon i det siste. Det handlar om å ha ein indre driv til dei mål som du sett deg. Og då har eg tenkt litt. Hmm...vel, dersom ein har krefter og overskot til det, er det verkeleg ein styrke å ha ambisjonar, dvs. å ha mål som du set deg og forfylgjer. Eg har tenkt på Bono, til dømes. Eller Pink Floyd. Det finst utallige band i verda, ikkje sant. Men berre nokre få kjem så langt som U2 og PF. Hm, kva er det som skiljer desse banda frå alle dei andre? Er det talent? Jo, utvilsomt. Men meir enn dette: Ambisjon. Tenk på Coldplay. Dei er flinke, ja. Men dei er ikkje superflinke, og tekstmessig er dei faktisk middelmådige. Kvifor er det eitt av verdas største band? Ambisjon, og vilje. Eg las eit intervju med Chris Martin ein gong. Han vart spurt om korleis han skreiv så fine songar. Kva svarte han: "Hardt arbeid, ein må berre setje seg ned og gjere det." Vel, dette er sjølvsagt berre part of the package, men tenk litt på det likevel.
Altså: Har ein mål i livet, og ambisjonar om å nå dei, kan ein få utretta langt meir enn dersom ein ikkje har dette. Aim for the stars, reach the moon.
Men så er det sjølvsagt spørsmålet om kva ambisjonar ein bør ha, og med kva motivasjon. Ein Gud, det er det hjarta ditt heng fast ved, sa Luther. Og det var sant. Ein ambisjon kan bli eit substitutt for Gud. Poenget blir altså at ein ambisjon må vere ein del av Guds plan og må skje til Guds ære. Vår største ambisjon bør difor vere å tru på Gud, og elske og frykte han over alle ting, også vårt eige liv. Luther (no siterer eg han litt, sjølv om det faktisk er lenge sidan eg har lest han) seier ein stad at menneske i éin forstand er som frådande bikkjer: I vår æresjuke. Nemleg: I det vi konkurrerer med kvarandre med det føremål å setje oss sjølve høgt. Og ambisjonar kan såleis lett bli reiskapar i teneste for nettopp dette. Men det er synd, i dobbel forstand. Likevel: Å utvikle seg sjølv, ta sine evner i bruk, nå mål, etc. er IKKJE synd, det er godt og gagnleg, ein del av kulturoppdraget som Gud har gjeve oss.
Novel. Dette vart mykje prat. Men poenget er klart: Ikkje tenk smått, verken om deg sjølv eller om dine planar i små eller store samanhengar. Ha ambisjonar, og så skal du nok sjå at du er god for langt meir enn du trudde.
-Så driv eg og jobbar med evolusjon/kristendom-problemstillinga enno. Ikkje så heilt enkelt, men veldig spennande. Foredrag 19 februar, kl 19, i Misjonssalen. Og artikkel i Fast Grunn.
-Så skal eg på darwin days i morgon.
-Så var eg på kor i går. Framleis like tilfredsstillande, og kanskje skal eg synge solo på ein song til. Velsigninga! Hehe. I Oslo Gospel Choir-utforminga er dette ein klassiker/klisjé (stryk det som ikkje passar).
- Så hadde eg tenkt å skrive eit nytt innlegg i min følgjetong om kva du kan lære av venene mine. Ja, la meg gjere det, då. Det skal handle om ambisjon. Eg vart kjent med ei chick i fjor, ei som eg har stor respekt for, og hennar ambisjonar har ført henne til eit anna land. Eg talar sjølvsagt om Marianne. Det var veldig interessant å høyre hennar tankar om livet, om ambisjonar, om mål, om korleis ein skulle nå dei etc. Og dei tankane gjorde eit djupt inntrykk på meg. Det er sikkert også noko ho er interessert i å lære deg meir om dersom du spør henne.
Men eg har tenkt ein del på dette med ambisjon i det siste. Det handlar om å ha ein indre driv til dei mål som du sett deg. Og då har eg tenkt litt. Hmm...vel, dersom ein har krefter og overskot til det, er det verkeleg ein styrke å ha ambisjonar, dvs. å ha mål som du set deg og forfylgjer. Eg har tenkt på Bono, til dømes. Eller Pink Floyd. Det finst utallige band i verda, ikkje sant. Men berre nokre få kjem så langt som U2 og PF. Hm, kva er det som skiljer desse banda frå alle dei andre? Er det talent? Jo, utvilsomt. Men meir enn dette: Ambisjon. Tenk på Coldplay. Dei er flinke, ja. Men dei er ikkje superflinke, og tekstmessig er dei faktisk middelmådige. Kvifor er det eitt av verdas største band? Ambisjon, og vilje. Eg las eit intervju med Chris Martin ein gong. Han vart spurt om korleis han skreiv så fine songar. Kva svarte han: "Hardt arbeid, ein må berre setje seg ned og gjere det." Vel, dette er sjølvsagt berre part of the package, men tenk litt på det likevel.
Altså: Har ein mål i livet, og ambisjonar om å nå dei, kan ein få utretta langt meir enn dersom ein ikkje har dette. Aim for the stars, reach the moon.
Men så er det sjølvsagt spørsmålet om kva ambisjonar ein bør ha, og med kva motivasjon. Ein Gud, det er det hjarta ditt heng fast ved, sa Luther. Og det var sant. Ein ambisjon kan bli eit substitutt for Gud. Poenget blir altså at ein ambisjon må vere ein del av Guds plan og må skje til Guds ære. Vår største ambisjon bør difor vere å tru på Gud, og elske og frykte han over alle ting, også vårt eige liv. Luther (no siterer eg han litt, sjølv om det faktisk er lenge sidan eg har lest han) seier ein stad at menneske i éin forstand er som frådande bikkjer: I vår æresjuke. Nemleg: I det vi konkurrerer med kvarandre med det føremål å setje oss sjølve høgt. Og ambisjonar kan såleis lett bli reiskapar i teneste for nettopp dette. Men det er synd, i dobbel forstand. Likevel: Å utvikle seg sjølv, ta sine evner i bruk, nå mål, etc. er IKKJE synd, det er godt og gagnleg, ein del av kulturoppdraget som Gud har gjeve oss.
Novel. Dette vart mykje prat. Men poenget er klart: Ikkje tenk smått, verken om deg sjølv eller om dine planar i små eller store samanhengar. Ha ambisjonar, og så skal du nok sjå at du er god for langt meir enn du trudde.
Saturday, February 7, 2009
Ok, litt thoughts om kvelden
I kveld var eg på restaurantkveld på Fjellhaug i lag med gode vener. Det var ganske så hyggeleg, sjølv om mattilbodet i restauranten ikkje stod til godkjent. Men Ingars taffelmusikk trekte opp, og det gjorde også ei hyggeleg betjening.
Så...dette aktualiserer ei problemstilling som eg har tenkt litt på. For: Vi fekk ikkje maten vi hadde betalt for. Bør ein klage då? "Sjølvsagt", kan ein seie. Ein har jo betalt mykje pengar for eit måltid, eg er på ein restaurant. Dei som inviterer til restaurant, tek på seg ansvar for å levere varer for dei pengane dei mottek. Dette gjeld uavhengig av om pengane i siste instans går til misjonen. Så eg klaga.
Men sjå på det heile i eit større perspektiv: Folk døyr av svolt i verda, og her klagar eg over ikkje å få waldorfsalaten eg har betalt for. Hmm. Så burde eg eigentleg sagt "No har eg betalt dyrt for denne maten. Så får eg ikkje maten eg har betalt for. Men pytt pytt, eg skal ikkje klage, eg har alt det eg treng." Det må jo vere ei rett haldning å vere takknemleg og krevje lite.
Så her er det interessant å spørje: WWJD? Dette er nemleg ei problemstilling vi garantert kjem til å møte på fleire gonger i livet: Krevje sin rett, eller berre gje etter og vere nøgd likevel? Konfliktar vil ein jo kome opp i mange gonger, sannsynlegvis.
Så vil eg også til slutt seie: FMH-folka som har stelt i stand restaurantkvelden fortener ros og takk for å leggje ned mykje arbeid i dette, sjølv om resultatet vart litt så som så for oss. Eg seier oppriktig: Betre lukke neste gong! (Og sørg for å ha nok mat...)
Så...dette aktualiserer ei problemstilling som eg har tenkt litt på. For: Vi fekk ikkje maten vi hadde betalt for. Bør ein klage då? "Sjølvsagt", kan ein seie. Ein har jo betalt mykje pengar for eit måltid, eg er på ein restaurant. Dei som inviterer til restaurant, tek på seg ansvar for å levere varer for dei pengane dei mottek. Dette gjeld uavhengig av om pengane i siste instans går til misjonen. Så eg klaga.
Men sjå på det heile i eit større perspektiv: Folk døyr av svolt i verda, og her klagar eg over ikkje å få waldorfsalaten eg har betalt for. Hmm. Så burde eg eigentleg sagt "No har eg betalt dyrt for denne maten. Så får eg ikkje maten eg har betalt for. Men pytt pytt, eg skal ikkje klage, eg har alt det eg treng." Det må jo vere ei rett haldning å vere takknemleg og krevje lite.
Så her er det interessant å spørje: WWJD? Dette er nemleg ei problemstilling vi garantert kjem til å møte på fleire gonger i livet: Krevje sin rett, eller berre gje etter og vere nøgd likevel? Konfliktar vil ein jo kome opp i mange gonger, sannsynlegvis.
Så vil eg også til slutt seie: FMH-folka som har stelt i stand restaurantkvelden fortener ros og takk for å leggje ned mykje arbeid i dette, sjølv om resultatet vart litt så som så for oss. Eg seier oppriktig: Betre lukke neste gong! (Og sørg for å ha nok mat...)
Friday, February 6, 2009
Kva trur ikkje-kristne at kristne trur?
Når trua blir borte hjå kristenfolket - trua på det dei trur på verkeleg er sant - då er hundre og eitt ute. For det er kristne som bér ordet vidare, forkynner og vitnar, slik at andre kjem til trua. Jfr. Fil 2,15-16:
"Gjør alt uten murring og misnøye, så dere kan være uklanderlige og rene, Guds barn midt i en vrang og villfaren slekt. Dere stråler blant dem som stjerner på nattehimmelen når dere holder fast på livets ord."
Eller sjølvsagt Rom 10,14: "Hvordan kan de tro på en de ikke har hørt om? Og hvordan kan de høre uten at noen forkynner?"
Så til saka. Eg las ein artikkel om Arne Garborg og hans kristendomssyn. Denne artikkelen stod på trykk i Humanist, tidsskriftet til Human-etisk forbund, i 2001. (For ordens skuld: Ikkje la human-etikarane få monopol på humanist-omgrepet. Eg er også humanist, i klassisk forstand).
No skal eg sakse litt frå denne artikkelen, som på mange måtar bar preg av å vere dårleg og slurvete forskningshandverk. Sjekk dette:
Vel, mykje å seie om dette. Men la meg seie dette: Kan det stemme at berre få medlemer held fast på at Gud er éin og tre, eller at Jesus har stått opp frå dei døde?" Sjølvsagt ikkje. Men når ein oppegåande mann som forfattaren av denne artikkelen trur at så er tilfelle, då bør det ringe nokre bjeller. Kva trur eigentleg ikkje-kristne at kristne trur? Og påverkar ikkje dette også den gjennomslagskraft som bodskapen har? Ein digresjon: Eg tala noko med Jon Kv. om det her, om korleis kristendom blir oppfatta i det offentlege rom. Han sa: "Før var teologene på banen. De skrev kronikker og debattinnlegg, og folk lyttet. Nå er de tause. Og det er ikke avisenes skyld; de vil gjerne ha slike innlegg og innspill fra teologene."
Vel. Resten av sitatet frå artikkelen er stort sett tøv og tant, for å bruke Mor Åses ord. Hehe. Ja, så berre nokre korte kommentarar, sjølv om eg no har fått fram hovudpoenget mitt ovanfor. Det vert sagt at vedkjenningane har "middelalderske uttrykksformer". Novel. Dei er vel heller "antikke"; formuleringane er jo i hovudsak - dersom ein talar om dei tre oldkyrkjelege - henta frå NT. Dette gjeld også for så vidt i stor grad dei reformatoriske CA og LK.
"Da trosbekjennelsene ble utformet, var de en hjelp til å beskrive datidens verden og de omkringliggende himlene." Dette er også heilt anakronistisk. Ein tek feil dersom ein tenker at dei lærde biskopane som utvikla dei oldkyrkjelege vedkjenningane hadde eit naivt verdsbilete. Dette vert m. a. drøfta av Robert Jenson i hans systematiske teologi, bd. 1, eller Skarsaune i hans "Skaperkoden", kap. 4. Føremålet med vedkjenningane var jo heller ikkje i fryste rekke å hjelpe til med å skildre verda, men å hjelpe til med å skildre kven Gud er og kva hans frelse innebér.
"For mange er trosbekjennelsene en vanskelig sak som med sine middelalderske uttrykksformer krever at ”fornuften holdes fange under troens åk”." Ja, og dette er jo også ei interessant utsegn. Eg skulle gjerne hatt ein god definisjon av "fornuft" hjå forfattaren. Og dersom han tyr til matematikk og logikk, så skal eg nikke anerkjennande. Men utover dette? Er trua på at Gud er éin og tre, at Han har sendt sin Son til frelse for verda, at Jesus Kristus stod opp frå dei døde etc. "ufornuftig"?
For at dette skal bli meiningsfullt, må ein sjølvsagt kunne definere "fornuft". Kanskje kan ein då definere "fornuft" som "den røyndomsoppfatning som tilseier at dersom Gud eksisterer, så kan han ikkje vere éin og tre, heller ikkje har han ein son som han har sendt til frelse for verda etc." Men korleis skal ein kunne grunngje ei slik utsegn? Det vil neppe la seg gjere med premiss som alle kan vere samde om, og som ein kan grunngje på ein vitskapleg, uavvendeleg måte.
Vel, nok om det, dette var berre nokre tankar.
"Gjør alt uten murring og misnøye, så dere kan være uklanderlige og rene, Guds barn midt i en vrang og villfaren slekt. Dere stråler blant dem som stjerner på nattehimmelen når dere holder fast på livets ord."
Eller sjølvsagt Rom 10,14: "Hvordan kan de tro på en de ikke har hørt om? Og hvordan kan de høre uten at noen forkynner?"
Så til saka. Eg las ein artikkel om Arne Garborg og hans kristendomssyn. Denne artikkelen stod på trykk i Humanist, tidsskriftet til Human-etisk forbund, i 2001. (For ordens skuld: Ikkje la human-etikarane få monopol på humanist-omgrepet. Eg er også humanist, i klassisk forstand).
No skal eg sakse litt frå denne artikkelen, som på mange måtar bar preg av å vere dårleg og slurvete forskningshandverk. Sjekk dette:
"Den norske Kirkes trosbekjennelser inneholder elementer som få medlemmer i dag kan akseptere. For eksempel at Gud er en og tre på samme tid; at en hellig ånd er far til Jesus; at bare de som tror på ”det riktige” blir frelst (gjerninger betyr ingen ting); at Djevelen er en person; at Jesus oppstod fra de døde. Garborg opponerte mot dette.
For mange er trosbekjennelsene en vanskelig sak som med sine middelalderske uttrykksformer krever at ”fornuften holdes fange under troens åk”. Mange blant de ”kultur-kristne” ønsker selv å fastlegge sin personlige livsanskuelse (tro) slik at den ikke kommer i konflikt med fornuften. I trosbekjennelsene møter de en fundamentalisme som byr dem imot, en mur som oppstår mellom dem og teologiens gud.
Da trosbekjennelsene ble utformet, var de en hjelp til å beskrive datidens verden og de omkringliggende himlene. I dag betraktes de gamle hevdvunne seremoniene av mange som symbolske, og ikke som altavgjørende frelsesveier for de utvalgte, slik de var ment å skulle fungere og slik de fremdeles står ved lag."
Vel, mykje å seie om dette. Men la meg seie dette: Kan det stemme at berre få medlemer held fast på at Gud er éin og tre, eller at Jesus har stått opp frå dei døde?" Sjølvsagt ikkje. Men når ein oppegåande mann som forfattaren av denne artikkelen trur at så er tilfelle, då bør det ringe nokre bjeller. Kva trur eigentleg ikkje-kristne at kristne trur? Og påverkar ikkje dette også den gjennomslagskraft som bodskapen har? Ein digresjon: Eg tala noko med Jon Kv. om det her, om korleis kristendom blir oppfatta i det offentlege rom. Han sa: "Før var teologene på banen. De skrev kronikker og debattinnlegg, og folk lyttet. Nå er de tause. Og det er ikke avisenes skyld; de vil gjerne ha slike innlegg og innspill fra teologene."
Vel. Resten av sitatet frå artikkelen er stort sett tøv og tant, for å bruke Mor Åses ord. Hehe. Ja, så berre nokre korte kommentarar, sjølv om eg no har fått fram hovudpoenget mitt ovanfor. Det vert sagt at vedkjenningane har "middelalderske uttrykksformer". Novel. Dei er vel heller "antikke"; formuleringane er jo i hovudsak - dersom ein talar om dei tre oldkyrkjelege - henta frå NT. Dette gjeld også for så vidt i stor grad dei reformatoriske CA og LK.
"Da trosbekjennelsene ble utformet, var de en hjelp til å beskrive datidens verden og de omkringliggende himlene." Dette er også heilt anakronistisk. Ein tek feil dersom ein tenker at dei lærde biskopane som utvikla dei oldkyrkjelege vedkjenningane hadde eit naivt verdsbilete. Dette vert m. a. drøfta av Robert Jenson i hans systematiske teologi, bd. 1, eller Skarsaune i hans "Skaperkoden", kap. 4. Føremålet med vedkjenningane var jo heller ikkje i fryste rekke å hjelpe til med å skildre verda, men å hjelpe til med å skildre kven Gud er og kva hans frelse innebér.
"For mange er trosbekjennelsene en vanskelig sak som med sine middelalderske uttrykksformer krever at ”fornuften holdes fange under troens åk”." Ja, og dette er jo også ei interessant utsegn. Eg skulle gjerne hatt ein god definisjon av "fornuft" hjå forfattaren. Og dersom han tyr til matematikk og logikk, så skal eg nikke anerkjennande. Men utover dette? Er trua på at Gud er éin og tre, at Han har sendt sin Son til frelse for verda, at Jesus Kristus stod opp frå dei døde etc. "ufornuftig"?
For at dette skal bli meiningsfullt, må ein sjølvsagt kunne definere "fornuft". Kanskje kan ein då definere "fornuft" som "den røyndomsoppfatning som tilseier at dersom Gud eksisterer, så kan han ikkje vere éin og tre, heller ikkje har han ein son som han har sendt til frelse for verda etc." Men korleis skal ein kunne grunngje ei slik utsegn? Det vil neppe la seg gjere med premiss som alle kan vere samde om, og som ein kan grunngje på ein vitskapleg, uavvendeleg måte.
Vel, nok om det, dette var berre nokre tankar.
Thursday, February 5, 2009
Wishlist
Å, eg ynskjer meg så mangt, eg. Av og til meir, av og til mindre.
Ny gresk grammatikk-bok, eit stadig meir meiningsfullt liv, eit rolegare og lysare sinn, meir omsorg for mine medmenneske, meir kunnskap om filosofi og vitskap og Bibel, klangpedal til gitaren, ullundertøy, girlfriend, å setje og å nå mål, betre døgnrytme, mindre rastløyse, betre forhold til familie og vener, eit par nye genserar, meir besluttsomhet, lære å spele piano, kunne skrive songar til Yellowstone, bli meir flink til å reise på tur i naturen.
Mange av måla er oppnåelege også. Men kva betyr dei i forhold til det å vere elska av Gud og å tilhøyre han ved trua på Jesus?
Kven har eg elles i himmelen?
Når eg berre har deg,
har eg ikkje hug til noko på jorda.
Om kropp og sjel forgår,
er Gud for evig mitt berg og min del.
Eg hugsar for rundt ti år sidan. Eg var på Skjærgårds, siste gongen det vart arrangert i Kragerø. All star united hadde konsert, nok eit halvbra kristenrockband. Det er rart med det. Eg hugsar ganske nøyaktig kva vokalisten sa mellom eit par av songane:
"I'm not much of a speaker" (Éin i publikum: "Yes, you are!") "No, I'm not. But I just wanna say this: I could not imagine - I COULD NOT imagine - going through one single day without Jesus Christ." Det tykkjer eg var eit sterkt vitnesbyrd.
Ny gresk grammatikk-bok, eit stadig meir meiningsfullt liv, eit rolegare og lysare sinn, meir omsorg for mine medmenneske, meir kunnskap om filosofi og vitskap og Bibel, klangpedal til gitaren, ullundertøy, girlfriend, å setje og å nå mål, betre døgnrytme, mindre rastløyse, betre forhold til familie og vener, eit par nye genserar, meir besluttsomhet, lære å spele piano, kunne skrive songar til Yellowstone, bli meir flink til å reise på tur i naturen.
Mange av måla er oppnåelege også. Men kva betyr dei i forhold til det å vere elska av Gud og å tilhøyre han ved trua på Jesus?
Kven har eg elles i himmelen?
Når eg berre har deg,
har eg ikkje hug til noko på jorda.
Om kropp og sjel forgår,
er Gud for evig mitt berg og min del.
Eg hugsar for rundt ti år sidan. Eg var på Skjærgårds, siste gongen det vart arrangert i Kragerø. All star united hadde konsert, nok eit halvbra kristenrockband. Det er rart med det. Eg hugsar ganske nøyaktig kva vokalisten sa mellom eit par av songane:
"I'm not much of a speaker" (Éin i publikum: "Yes, you are!") "No, I'm not. But I just wanna say this: I could not imagine - I COULD NOT imagine - going through one single day without Jesus Christ." Det tykkjer eg var eit sterkt vitnesbyrd.
News
Takk for kommentarar, Katrine, Ingar og Andreas.
Katrine: Ja, er det ikkje også på ein måte ein konkurranse? Hm. Kom gjerne med dine tankar om dette.
Ingar: Ja, det er eit poeng. Vi kan også gjerne sjå filmen i lag. Talast på øving i ettermiddag :)
Andreas: Han kjem på kino snart, trur eg. Men eg kan ta med dei andre filmane, ja.
Så litt njus om stip. søknaden min. Sidan de som les dette, sannsynlegvis er venene mine, har de nok i alle fall litt interesse av det. Eg leverte i dag, og tala med forskningsleiar Røsæg på MF litt då eg leverte. Han er ein av dei professorane eg faktisk ikkje kjenner her på bruket. Då han tok imot søknaden, var han raskt ute med å seie at eg ikkje måtte bli skuffa om eg ikkje fekk stillinga, at dei skulle gje meg konstruktiv tilbakemelding så eg kunne jobbe vidare med prosjektet sjølv om eg fekk avslag i fyrste omgang etc. :P Hehe. Jaja.
Så sa han at stillingane ville bli tildelt i løpet av April, og at neste utlysing ville bli om eitt år, sannsynlegvis.
Så sa han også at det var 25-30 søkarar (!) Så, ja, eg får konkurranse. Men friskt mot, vi får sjå korleis det går.
Katrine: Ja, er det ikkje også på ein måte ein konkurranse? Hm. Kom gjerne med dine tankar om dette.
Ingar: Ja, det er eit poeng. Vi kan også gjerne sjå filmen i lag. Talast på øving i ettermiddag :)
Andreas: Han kjem på kino snart, trur eg. Men eg kan ta med dei andre filmane, ja.
Så litt njus om stip. søknaden min. Sidan de som les dette, sannsynlegvis er venene mine, har de nok i alle fall litt interesse av det. Eg leverte i dag, og tala med forskningsleiar Røsæg på MF litt då eg leverte. Han er ein av dei professorane eg faktisk ikkje kjenner her på bruket. Då han tok imot søknaden, var han raskt ute med å seie at eg ikkje måtte bli skuffa om eg ikkje fekk stillinga, at dei skulle gje meg konstruktiv tilbakemelding så eg kunne jobbe vidare med prosjektet sjølv om eg fekk avslag i fyrste omgang etc. :P Hehe. Jaja.
Så sa han at stillingane ville bli tildelt i løpet av April, og at neste utlysing ville bli om eitt år, sannsynlegvis.
Så sa han også at det var 25-30 søkarar (!) Så, ja, eg får konkurranse. Men friskt mot, vi får sjå korleis det går.
The curious case of Benjamin Button
David Fincher er ein av mine absolutte favorittregissørar. Han står bak mørke, intelligente, innsiktsfulle filmar som:
-Alien 3 (God, om enn ikkje like god som forgjengarane)
-Se7en (eit svært interessant og vellaga - om enn grotesk - meisterverk om pervers religiøsitet, skuld, straff, og forfallet i den moderne sivilisasjon)
-The Game (FOR ein film - messes with your mind)
-Fight Club (Hm, denne er på kanten brutal for meg, men like fullt interessant, og reiser mange problemstillingar. Use soap!)
-Panic Room (...kanskje hans dårlegaste)
-Zodiac (ein av tidenes beste seriemordarfilmar, byggjer på sann historie).
Så no kjem altså The curious case of Benjamin Button - som har fått norsk tittel: "Den fantastiske historien om Benjamin Button." Vel. "underleg" hadde kanskje vore betre. Men uansett: Aftenposten melder filmen - og eg lyttar når Aftenposten melder filmar. Dei oppfattar filmen som pompøs, hul, banal, kynisk, klisjefylt og forutsigbar. Rett og slett reint oscarfrieri. Og ja, han vart nominert til 13 prisar.
Hm. Men filmen har fått 8,4 på IMDB, og det er ei side eg også lyttar til før eg ser filmar. Så...det skal bli spennande å sjå om Ben Button representerer meir enn klisjefylte glansbilete eller om det også er noko substansielt å hente der, om livet.
-Alien 3 (God, om enn ikkje like god som forgjengarane)
-Se7en (eit svært interessant og vellaga - om enn grotesk - meisterverk om pervers religiøsitet, skuld, straff, og forfallet i den moderne sivilisasjon)
-The Game (FOR ein film - messes with your mind)
-Fight Club (Hm, denne er på kanten brutal for meg, men like fullt interessant, og reiser mange problemstillingar. Use soap!)
-Panic Room (...kanskje hans dårlegaste)
-Zodiac (ein av tidenes beste seriemordarfilmar, byggjer på sann historie).
Så no kjem altså The curious case of Benjamin Button - som har fått norsk tittel: "Den fantastiske historien om Benjamin Button." Vel. "underleg" hadde kanskje vore betre. Men uansett: Aftenposten melder filmen - og eg lyttar når Aftenposten melder filmar. Dei oppfattar filmen som pompøs, hul, banal, kynisk, klisjefylt og forutsigbar. Rett og slett reint oscarfrieri. Og ja, han vart nominert til 13 prisar.
Hm. Men filmen har fått 8,4 på IMDB, og det er ei side eg også lyttar til før eg ser filmar. Så...det skal bli spennande å sjå om Ben Button representerer meir enn klisjefylte glansbilete eller om det også er noko substansielt å hente der, om livet.
Wednesday, February 4, 2009
You are there. I am here.
Så veit eg at det er lesarar av bloggen min der ute. Takk, t. d., til Katrine, for kommentar. Eg skal ikkje skrive eit sakprosainnlegg her no.
- Eg har gjort ferdig stip.søknaden min no, og tenker å levere han i morgon. Eg anar ikkje når eg får svar, vi får overlate det i Guds hender og håpe på det beste.
- Det var igjen korøving, og eg vil gjerne seie det ein gong til: Eg set så pris på det. Eg song til og med solo, juhu :P
- Vi har spela inn to nye songar med bandet, og desse songane vil bli lagt ut på bloggen i morgon.
- Vi i Yellowstone hadde ein andeleg samtale etter "øvinga" i dag. (Det vart mest å lytte til Jars of Clay, Cardigans, Magne Furuholmen. For om mogleg å finne tips til arrangement av songar.) Vi tala om: Kvifor seier Jesus at han talar i likningar for at dei som er utanfor ikkje skal forstå? Kva skjer med Jon Michelet for tida? Er kristendom eit dårleg og lite grunngjeve prosjekt? Om vi opplever ei erfaring med Gud, at han verkeleg bryr seg om MEG, kan vi tole fleire av dei vanskelege sidene ved trua. Kvifor fell folk frå trua? Er det fordi dei opplever kristne som dumme og lite gjennomtenkte, eller kanskje trangsynte? Eller er det heller fordi dei ikkje har opplevd noko med Gud? Den som vil kritisere kristendom som livssyn, må også presentere eit betre alternativ. ...altså ei lang rekke tankar.
- Så har eg lånt ei bok som eg gler meg til å lese. Det er Ben Witherington III si bok om Bibelen, som bér tittelen: "The living word of God: Re-thinking the theology of the Bible". Eg har funne ut at eg også treng å tenke gjennom Bibelhermeneutikken på nytt. Så då trur eg dette er ein god stad å hente inn litt impulsar.
- Eg skal skrive om Kelsos, då. Dersom eg er så heldig å få stip. stilling. Eller: Dersom eg ikkje får stillinga, kan eg evt. leve på havregraut og knekkebrød og så skrive avhandlinga likevel. Eg har tenkt at eg burde skrive innanfor NT - då brukar ein jo tre år på å studere Bibelen, akkurat som Luther, hehe. Men oldkyrkja er ikkje så ille alternativ. Mi problemstilling dreier seg om å undersøke bibelbruken hjå Kelsos og Justin Martyr for om mogleg å påvise litterær avhengighet. Då må eg ha peiling på både NT og oldkyrkja, så det blir nok lærerikt uansett - om det blir noko av. Men no er eg over i sakprosa, ja.
- Eg har gjort ferdig stip.søknaden min no, og tenker å levere han i morgon. Eg anar ikkje når eg får svar, vi får overlate det i Guds hender og håpe på det beste.
- Det var igjen korøving, og eg vil gjerne seie det ein gong til: Eg set så pris på det. Eg song til og med solo, juhu :P
- Vi har spela inn to nye songar med bandet, og desse songane vil bli lagt ut på bloggen i morgon.
- Vi i Yellowstone hadde ein andeleg samtale etter "øvinga" i dag. (Det vart mest å lytte til Jars of Clay, Cardigans, Magne Furuholmen. For om mogleg å finne tips til arrangement av songar.) Vi tala om: Kvifor seier Jesus at han talar i likningar for at dei som er utanfor ikkje skal forstå? Kva skjer med Jon Michelet for tida? Er kristendom eit dårleg og lite grunngjeve prosjekt? Om vi opplever ei erfaring med Gud, at han verkeleg bryr seg om MEG, kan vi tole fleire av dei vanskelege sidene ved trua. Kvifor fell folk frå trua? Er det fordi dei opplever kristne som dumme og lite gjennomtenkte, eller kanskje trangsynte? Eller er det heller fordi dei ikkje har opplevd noko med Gud? Den som vil kritisere kristendom som livssyn, må også presentere eit betre alternativ. ...altså ei lang rekke tankar.
- Så har eg lånt ei bok som eg gler meg til å lese. Det er Ben Witherington III si bok om Bibelen, som bér tittelen: "The living word of God: Re-thinking the theology of the Bible". Eg har funne ut at eg også treng å tenke gjennom Bibelhermeneutikken på nytt. Så då trur eg dette er ein god stad å hente inn litt impulsar.
- Eg skal skrive om Kelsos, då. Dersom eg er så heldig å få stip. stilling. Eller: Dersom eg ikkje får stillinga, kan eg evt. leve på havregraut og knekkebrød og så skrive avhandlinga likevel. Eg har tenkt at eg burde skrive innanfor NT - då brukar ein jo tre år på å studere Bibelen, akkurat som Luther, hehe. Men oldkyrkja er ikkje så ille alternativ. Mi problemstilling dreier seg om å undersøke bibelbruken hjå Kelsos og Justin Martyr for om mogleg å påvise litterær avhengighet. Då må eg ha peiling på både NT og oldkyrkja, så det blir nok lærerikt uansett - om det blir noko av. Men no er eg over i sakprosa, ja.
Tuesday, February 3, 2009
OK!
Så melder eg meg på i koret som kommenterer/kritiserer regjeringa sitt nye lovforslag. Du kan lese om lovforslaget her.
Frå departementets grundigare uttaling, saksast fylgjande, tvetydige utsegn:
"Ytringsfriheten må altså avveies mot andre hensyn. Religiøs tro og overbevisning vil ofte forankres i de dypere lag av ens personlighet, og det vil kunne knytte seg sterke følelser til slike overbevisninger. Læresetninger av religiøs karakter vil fortsatt av mange bli holdt for å være «hellige». Angrep på trossetninger og livssyn vil derfor kunne påvirke den enkeltes livsutfoldelse i negativ retning, ikke minst ved å påvirke det «klimaet» vedkommende møter i samfunnet. Et straffansvar som verner ulike religioner og den enkeltes religiøse følelser kan derfor avverge alvorlige konflikter i samfunnet. Dette kan i tiden fremover vise seg å bli viktigere enn før, ikke minst som en følge av den religiøse pluralismen som innvandringen til Norge har medført. Angrep på trossetningene i religioner som ikke har mange tilhengere i Norge, kan lettere enn før oppleves som et angrep på en minoritetsgruppe som har et særskilt behov for vern. Dette behovet varetas delvis av straffeloven 2005 § 185 om straff for hatefulle ytringer (straffeloven 1902 § 135 a), men ikke fullt ut.
Departementet vil i stedet, i forbindelse med den kommende ikraftsettingsproposisjonen, fremme forslag om å utvide § 185 om hatefulle ytringer slik at denne bestemmelsen varetar behovet for et strafferettslig vern mot kvalifiserte angrep på trossetninger og livssyn.
Departementet understreker at kritikk av troslærdommer eller ateistiske ytringer under enhver omstendighet vil være beskyttet av ytringsfriheten. Et offentlig ordskifte om slike spørsmål er svært ønskelig, slik blant annet Kirkerådet peker på i sin høringsuttalelse. For at blasfemiske ytringer skal kunne straffes må det forutsette at ytringene er forhånende eller på annen måte sterkt krenkende, fjernt fra ethvert saklig meningsinnhold og uten å inngå i de prosessene som ytringsfriheten legger til rette for; sannhetssøking, demokrati og individets frie meningsdannelse. På denne bakgrunn inneholder proposisjonen her ikke et eget straffebud som verner mot blasfemiske ytringer."
Men dette er forvirrande.
Altså: Fyrst blir dette sagt:
Læresetninger av religiøs karakter vil fortsatt av mange bli holdt for å være «hellige». Angrep på trossetninger og livssyn vil derfor kunne påvirke den enkeltes livsutfoldelse i negativ retning, ikke minst ved å påvirke det «klimaet» vedkommende møter i samfunnet.
Men så blir dette sagt:
"Kritikk av troslærdommer eller ateistiske ytringer er beskyttet av ytringsfriheten. For at blasfemiske ytringer skal kunne straffes, må det forutsette at ytringene er forhånende eller på annen måte sterkt krenkende, fjernt fra ethvert saklig meningsinnhold og uten å inngå i de prosessene som ytringsfriheten legger til rette for; sannhetssøking, demokrati og individets frie meningsdannelse."
Er det slik å forstå at den siste utsegna er den prinsipielle, som må avgrensast dersom religiøse kjensler blir krenka? Det kan synast slik. I så fall er dette ei farleg lovendring å vedta.
Som Harald Stanghelle i Aftenposten her peikar på, er det potensielt farleg å ha ei lov som regulerer ytringsfridomen, som er uklar, og kan tolkast i ulike retningar.
Endå meir urovekkande er det at fylgjande logikk gjer seg gjeldande i lovforslaget: "Religionsåtak som krenker religiøse kjensler --> Alvorlege konfliktar. Altså bør vi straffe desse religionsåtaka." Dette resonnementet kan fint utnyttast slik: Dersom eg opplever mine religiøse kjensler krenka, så bør eg lage bråk. Då blir det alvorleg konflikt, og altså meiner lova at utsegna som krenka meg, bør straffast.
Dermed er det makta som rår, ikkje omsynet til sanninga. Veritas vincit - Sanninga erobrar. Dette er eit hjørnesteinspremiss i meiningsutveksling innanfor ramma av moderne demokrati. Det bør også vere eit kjært prinsipp for alle religiøse, i den grad ein trur at eins eige livssyn er det sanne. Men med det nye lovforslaget risikerer ein at sanne utsegner vert undertrykte fordi andre opplever utsegnene som krenkande. Men kven har sagt at sanninga ikkje gjer vondt og ikkje potensielt opplevast som krenkande?
Berre for å ha det sagt: Eg meiner ytringsfridomen må avgrensast på visse område: Utsegner som åpenbart oppfordrar til hat, vald, grunnlaus diskriminering etc. bør ikkje tolererast. Men lovforslaget opnar for straffeforfylgjing av utsegner som ikkje fell innanfor nokon av desse kategoriane.
Er du samd med meg i desse resonnementa, bør du sannsynlegvis skrive under på dette oppropet.
Frå departementets grundigare uttaling, saksast fylgjande, tvetydige utsegn:
"Ytringsfriheten må altså avveies mot andre hensyn. Religiøs tro og overbevisning vil ofte forankres i de dypere lag av ens personlighet, og det vil kunne knytte seg sterke følelser til slike overbevisninger. Læresetninger av religiøs karakter vil fortsatt av mange bli holdt for å være «hellige». Angrep på trossetninger og livssyn vil derfor kunne påvirke den enkeltes livsutfoldelse i negativ retning, ikke minst ved å påvirke det «klimaet» vedkommende møter i samfunnet. Et straffansvar som verner ulike religioner og den enkeltes religiøse følelser kan derfor avverge alvorlige konflikter i samfunnet. Dette kan i tiden fremover vise seg å bli viktigere enn før, ikke minst som en følge av den religiøse pluralismen som innvandringen til Norge har medført. Angrep på trossetningene i religioner som ikke har mange tilhengere i Norge, kan lettere enn før oppleves som et angrep på en minoritetsgruppe som har et særskilt behov for vern. Dette behovet varetas delvis av straffeloven 2005 § 185 om straff for hatefulle ytringer (straffeloven 1902 § 135 a), men ikke fullt ut.
Departementet vil i stedet, i forbindelse med den kommende ikraftsettingsproposisjonen, fremme forslag om å utvide § 185 om hatefulle ytringer slik at denne bestemmelsen varetar behovet for et strafferettslig vern mot kvalifiserte angrep på trossetninger og livssyn.
Departementet understreker at kritikk av troslærdommer eller ateistiske ytringer under enhver omstendighet vil være beskyttet av ytringsfriheten. Et offentlig ordskifte om slike spørsmål er svært ønskelig, slik blant annet Kirkerådet peker på i sin høringsuttalelse. For at blasfemiske ytringer skal kunne straffes må det forutsette at ytringene er forhånende eller på annen måte sterkt krenkende, fjernt fra ethvert saklig meningsinnhold og uten å inngå i de prosessene som ytringsfriheten legger til rette for; sannhetssøking, demokrati og individets frie meningsdannelse. På denne bakgrunn inneholder proposisjonen her ikke et eget straffebud som verner mot blasfemiske ytringer."
Men dette er forvirrande.
Altså: Fyrst blir dette sagt:
Læresetninger av religiøs karakter vil fortsatt av mange bli holdt for å være «hellige». Angrep på trossetninger og livssyn vil derfor kunne påvirke den enkeltes livsutfoldelse i negativ retning, ikke minst ved å påvirke det «klimaet» vedkommende møter i samfunnet.
Men så blir dette sagt:
"Kritikk av troslærdommer eller ateistiske ytringer er beskyttet av ytringsfriheten. For at blasfemiske ytringer skal kunne straffes, må det forutsette at ytringene er forhånende eller på annen måte sterkt krenkende, fjernt fra ethvert saklig meningsinnhold og uten å inngå i de prosessene som ytringsfriheten legger til rette for; sannhetssøking, demokrati og individets frie meningsdannelse."
Er det slik å forstå at den siste utsegna er den prinsipielle, som må avgrensast dersom religiøse kjensler blir krenka? Det kan synast slik. I så fall er dette ei farleg lovendring å vedta.
Som Harald Stanghelle i Aftenposten her peikar på, er det potensielt farleg å ha ei lov som regulerer ytringsfridomen, som er uklar, og kan tolkast i ulike retningar.
Endå meir urovekkande er det at fylgjande logikk gjer seg gjeldande i lovforslaget: "Religionsåtak som krenker religiøse kjensler --> Alvorlege konfliktar. Altså bør vi straffe desse religionsåtaka." Dette resonnementet kan fint utnyttast slik: Dersom eg opplever mine religiøse kjensler krenka, så bør eg lage bråk. Då blir det alvorleg konflikt, og altså meiner lova at utsegna som krenka meg, bør straffast.
Dermed er det makta som rår, ikkje omsynet til sanninga. Veritas vincit - Sanninga erobrar. Dette er eit hjørnesteinspremiss i meiningsutveksling innanfor ramma av moderne demokrati. Det bør også vere eit kjært prinsipp for alle religiøse, i den grad ein trur at eins eige livssyn er det sanne. Men med det nye lovforslaget risikerer ein at sanne utsegner vert undertrykte fordi andre opplever utsegnene som krenkande. Men kven har sagt at sanninga ikkje gjer vondt og ikkje potensielt opplevast som krenkande?
Berre for å ha det sagt: Eg meiner ytringsfridomen må avgrensast på visse område: Utsegner som åpenbart oppfordrar til hat, vald, grunnlaus diskriminering etc. bør ikkje tolererast. Men lovforslaget opnar for straffeforfylgjing av utsegner som ikkje fell innanfor nokon av desse kategoriane.
Er du samd med meg i desse resonnementa, bør du sannsynlegvis skrive under på dette oppropet.
Sunday, February 1, 2009
Le scaphandre et le papillon
Dette er den franske tittelen på ein film eg har sett i dag. Eg tenker det er verd å seie nokre ord om han. Norsk tittel er "Dykkerklokken og sommerfuglen". Filmen omhandlar den suksessfulle franske journalisten og forfattaren Jean-Dominique Bauby (1952-1997) som ein sumardag i 1995 vart ramma av eit slag. JD gjekk over i koma, og etter 20 dagar vakna han, lam frå topp til tå. Han vart diagnostisert med det såkalla "locked-in syndrome", dvs. at hans hjerneaktivitet var tipp topp, men det einaste han kunne røre, var det høgre auga med augelokk. Høyrsla hans var relativt godt fungerande, og i tillegg kunne han lukte. Men det var altså alt. Men etter ei stund klarer han likevel å utvikle eit system for kommunikasjon ved hjelp av auge-blunking.
Filmen skildrar korleis JD taklar livet etter ulukka, stengt inne i si "dykkarklokke" (kroppen), men likevel med evne til å bruke fantasien og såleis fly rundt omkring i "verda" som ein sumarfugl. Filmen er på visse plan eit ganske sterkt humanistisk manifest: Eit vitnesbyrd om at eit liv kan vere verd å leve, kan vere meiningsfullt og jamvel lukkeleg, sjølv med det meste av odds mot seg. Men kva skal til for at livet skal opplevast slik? Filmen gjev nokre relativt tydelege svar: Livskvaliteten kan bli så mykje høgare så lenge ein har vener og familie som bryr seg, og som er viljuge til å bruke tid på ein.
Filmen skildrar korleis JD taklar livet etter ulukka, stengt inne i si "dykkarklokke" (kroppen), men likevel med evne til å bruke fantasien og såleis fly rundt omkring i "verda" som ein sumarfugl. Filmen er på visse plan eit ganske sterkt humanistisk manifest: Eit vitnesbyrd om at eit liv kan vere verd å leve, kan vere meiningsfullt og jamvel lukkeleg, sjølv med det meste av odds mot seg. Men kva skal til for at livet skal opplevast slik? Filmen gjev nokre relativt tydelege svar: Livskvaliteten kan bli så mykje høgare så lenge ein har vener og familie som bryr seg, og som er viljuge til å bruke tid på ein.
Vel, kva kan eg seie. Filmen er på 201. plass på IMDB, så det er ikkje berre eg som har latt meg imponere og gripe av denne filmen (eg kjøpte han etter tips frå ei veninne som også sa "Eg har lært så mykje av den filmen".) Altså, eg anbefaler filmen for alle som ynskjer å bli litt meir vise enn dei var før.
Subscribe to:
Posts (Atom)